العربیة
/فه‌رمووده‌ لاواز و بێ بنه‌ماكان/
ئاوێنه‌‌ و چه‌ند به‌بیردا هاتنێك
ئاوێنه‌‌ و چه‌ند به‌بیردا هاتنێك 1- جێگیر نه‌بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم هیچ دوعایه‌كی كردبێت یان هیچ وێردێكی خوێندبێت له‌ كاتی سه‌یركردنی ئاوێنه‌دا، ئه‌و فه‌رمووده‌ش كه‌ له‌ ناو موسوڵماناندا به‌ناوبانگه‌ كه‌ گوایه‌ سوننه‌ته‌ له‌ كاتی ته‌ماشاكردنی ئاوێنه‌دا بوترێت: "اللهم أنت حسّنت خلقي فحسن خُلقي" فه‌رمووده‌یه‌كی لاوازه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ڕێگانه‌ی كه‌ لێوەی ‌هاتووه و باسی ئاوێنەی تێدایە‌ هیچ ڕێگه‌یه‌كیان - وه‌كو زانایان فه‌رموویانه‌ - به‌كه‌ڵكی ئه‌وه‌ نایه‌ت بكرێته‌ به‌ڵگه‌. له‌ زاناكانی هاوچه‌رخ شێخ عبدالقادر الارناۆوط و زانای تر به‌ ڕوونی باسیان له‌ لاوازی ئه‌و فه‌رمووده‌یە كردووه‌...فه‌رمووده‌كه‌ وه‌كو محمد صالح المنجد ده‌ڵێت له‌ زۆر كتێبدا ڕیوایه‌ت كراوه‌ وهه‌ندێ له‌ سه‌نه‌ده‌كانی هه‌ڵبه‌ستراو (موضوع) ه‌ وه‌كو له‌ كتێبی "تهذيب التهذيب" (2 /315) دا هاتووه‌، هه‌ندیكیشی كه‌سی مه‌تروكی تێدایه‌ وه‌كو له‌ كتێبی "الميزان" (2/548) دا باس كراوه‌، جگه‌ له‌وه‌ش هه‌رچی ئه‌و سه‌نه‌دانه‌ی له‌لای البزار و الطبراني و المروزي و البیهقي و ئه‌وانی ترهاتوون هه‌مووی یه‌ك له‌یه‌ك لاوازترن. 2- ده‌كرێت مروڤ له‌ كاتی سه‌یركردنی ئاوێنه‌دا سوپاسی په‌روه‌ردگاری بكات كه‌ لاشه‌و ڕوخسارێكی جوان و ڕێك و پێكی پێ به‌خشیوه‌، به‌ڵام پێویست ناكات وه‌كو وێردێكی به‌رده‌وام هه‌موو جارێك شتێك بڵێت وه‌كو ئه‌و ده‌قه‌ی له‌سه‌ره‌وه‌ ئاماژه‌مان پێكرد، چونكه‌ له‌ سوننه‌تدا هیچ فه‌رمووده‌و شوێنه‌وارێكی صحیح له‌و باره‌وه‌ نه‌هاتووه‌. 3- هه‌روه‌ها جێگه‌ی ئاماژه‌یه‌ كه‌ هیچ نه‌هی و قه‌ده‌غكردنێك نه‌هاتووه‌ سه‌باره‌ت به‌ سه‌یركردنی خۆت له‌ ئاوێنه‌دا به‌شه‌و، شه‌و و ڕۆژ هیچ جیاوازییه‌كیان نییه‌ له‌و مەسەلەدا و هه‌رچی له‌و باره‌وه‌ ئه‌وترێت نه‌ له‌ دین و له‌ ڕووی پزیشكی و ده‌رووونییه‌وه‌ ڕاست نین، 4- به‌ڵام زۆر ڕاوه‌ستان به‌رانبه‌ر ئاوێنه‌ بۆ ژنان و بۆ پیاوانیش سیفه‌تێكی جوان نییه‌ و نیشانه‌ی سه‌رسام بوونی كه‌سه‌كه‌یه‌ به‌ خۆی و پێویسته‌ ئاده‌میزاد لاوازییه‌كانی خۆی له‌به‌رچاو بگرێت و له‌بیری نه‌چێت و خۆی لێ نه‌گۆرێت و به‌و ڕوخسارو قه‌دو باڵا جوانه‌ی - كه‌ وه‌كو جوانی به‌هاره‌ وله‌پڕ ته‌واو ده‌بێت و ده‌پوكێته‌وه‌ - تووشی له‌ خۆ باییبوون نه‌بێت. . 5- هه‌روه‌ها شایانی باس كردنه‌ كه‌ ئاوێنه‌ ئامرازێكی ڕاستگۆیه‌ و پێویسته‌ مرۆڤه‌كان وانه‌ی لێوه‌ فێر بن، ئاوێنه‌ ڕاستیه‌كان وه‌كو خۆی ده‌خاته‌ ڕوو، نه‌ ڕووپامایی ده‌زانێت و نه‌ له‌كه‌س ده‌ترسێت و نه ‌منه‌تی‌ به‌ كه‌سیش هه‌یه‌، هه‌رچیت تێدا بێت له‌ كه‌م و كوڕی و خه‌وش وعه‌یب و نوقسانی به‌ ڕاشكاوی پێت ده‌ڵێت، بۆیه‌ له‌ دێر زه‌مانه‌وه‌ وتراوه‌ دۆست وهاوڕێی باش ئه‌و كه‌سه‌یه‌ وه‌كو ئاوێنه‌ وا بێت، هه‌رچی عه‌یب و نوقسانیت هه‌یه‌ پێت بڵێت بۆ ئه‌وه‌ی خۆتی لێ بپارێزیت. إحسان برهان الدین 2018-11-26  
ئایا لە ( فضائل الأعمال) دا كار بە فەرموودەی لاواز دەكرێت؟
#فه‌رمووده‌_لاواز_و_بێ_بنه‌ماكان:39 ئایا لە ( فضائل الأعمال) دا كار بە فەرموودەی لاواز دەكرێت؟ (ابن حجر العسقلاني) بە وەرگرتن لە زانایانی پێش خۆی، بەوە گەیشتووە كە فەرموودەی لاواز (ضعیف)، بێگومان ئەگەر لاوازییەكی (یسیر) بێت واتە كەم بێت، نەك (شدید) واتە زۆر لاواز نەبێت وەكو هاندان بۆ كردەوەی چاكە كاری پێ دەكرێت. مەسەلەی زۆر و كەمیی لاوازی فەرموودەش بە كورتی ئەوەیە ئەگەر یەكێك لە گێڕەرەوانی فەرموودەكە كەمێك لە بیرچوون یان لێ تیكەڵ بوونی هەبێت، نەك بە درۆ و هەڵبەستنی فەرموودە و ڕیوایەت كردنی هەواڵی مونكەر تۆمەتباربێت، چونكە لەو حاڵەتەدا پێی دەوترێت زۆر لاوازە و بە هیچ شێوەیەك نە لە فضائل الأعمال و نە لە هیچی تردا كاری پێ ناكرێت. شێخ ئەبو ئیسحاقی حوەینی دەربارەی ئەو وتەی ئیبنوحەجەری عەسقەلانی فەرموویەتی: لەڕاستیدا مەرجەكانی ئیبنوحەجەر یەكسانە بەوەی كە فەرموودەی لاواز – ئیتر لاوازییكەی هەرچۆنێك بێت – كاری پێ ناكرێت، تەنانەت لە (فضائل الأعمال) یشدا، چۆن؟ جارێ با سەرەتا بزانین مەرجەكان چین: 1- ئەو فەرموودەی كە (ضعیف) ە و زانایان فەرموویانە درووستە لە (فضائل الأعمال) دا واتە لە كاری چاكەو عیبادەتدا وەكو شەو نوێژ و قورئان خویندن و هاندانی كاری چاكە بە گشتی كاری پێ بكرێت، پێویستە (ضعف شدید) ی نەبێت واتە: لاوازییەكەی زۆر نەبێت، بەڵكو چاوپۆشی تەنها لە (ضعف یسیر) واتە لاوازییەكی كەم دەكرێت، وەكو ئەوەی یەكێك لە ڕاوییەكان بیرچوونەوەیەكی كەمی هەبێت، یان كەمێك لە (ضبط) ی دەقەكاندا كێشەی هەبێت، بەڵام بەهیچ شێوەیەك تۆمەتبار نەبێت بە درۆ و بەڕیوایەتی شتی مونكەر. ئینجا ئایا موسوڵمانان بە گشتی، بەڵكو خوینەر و شەرعزانەكانیش دەتوانن (ضعف یسیر و ضعف شدید) لە فەرموودەدا لەیەكتر جیابكەنەوە، بێگومان نەخێر،تەنها فەرموودەناسەكان توانای ئەو كارەیان هەیە! ئەوەش كێشەیەكی ترە، فەرموودە هەیە مونكەرە و لەگەڵ بنەمایەكی شەرع و عەقیدەدا تیكدەگیرێت، كەچی بەبیانووی ئەوەی زانایان وتوویانە لە (فضائل الاعمال) دا كار بەفەرموودەی لاواز دەكرێت، دەچن بەو فەرموودە مونكەرو هەلبەستراوانە كار دەكەن، ئەوەش بۆ خۆی كارەساتێكە لە دینداریدا شوێنەواری لە فیكرو بۆچوون و عیبادەتی موسولمانی كورددا دەركەوتووە. 2- پێویستە ئەو فەرموودەی كە بە (ضعیف) وەسف كراوە، بچێتە ژێر بنەمایەكی شەرعی كارپێكراوە و لەلایەكی ترەوە بە بەڵگەی كیتاب و سوننەت جیگیر بووبێت، واتە: ئەگەر وا نەبێت كاری پێناكرێت و تۆ لەو حاڵەتەدا وەكو ئەوەیە بە بنەما سەحیحەكە ئیشت كردبێت نەك بە فەرموودە لاوازەكە، بەمەش مەرجەكە بوو بە جۆرێك لە پوچەڵكردنەوەی بنەماكە. 3- ئەو كەسەی كار بەو فەرموودە زەعیفە دەكات، هەرچەند وەكو وتمان نابێت زۆریش زەعیف بێت وبەو شیوەیە لە پیناسەی حەسەنەوە نزیكترە تاكو ضعیف، دەبێت كەسەكە باوەڕی وانەبێت كە ئەم حەدیسە ڕاستەو پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم فەرموویەتی، بەڵكو دەبێت بە گومانەوە تەماشای بكات و بە شێوازی گومان ودوو دلی بیگێڕێتەوە، وەكو: قیل، روي، حكي..و تەعبیری لەو شیوە، ئیتر بەهای ئیشكردن بەو فەرموودەیە چییە كە زانایان وتبێتیان بۆت نییە باوەڕت بەوە هەبێت كە بەیەقین پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم خاوەنی ئەو فەرموودەیە. بەڵكو لە ڕاستیدا ئەو مەرجە قورسانە بەڵگەیە لەسەر ئەوەی لە حەقیقەتدا، بۆ ئەحكامی شەرع و عەقیدەو كردەوەی چاكە و فضائل الأعمال تەنها بە فەرموودەی صحیح پیویستە كار بكرێت، نەك فەرموودەیەك كە نازانیت پێغەمبەرەكەت قسەی وای فەرمووە یان هەڵبەستراوو قسەی تێكەڵكراوی ڕاویە متمانە پێنەكراوەكانە. ئەگەر باسی خراپییەكانی شلگیری و چاپۆشی كردن بكەین لە وەرگرتنی فەرموودەی لاواز و مونكەرو هەڵبەستراو بە تایبەتی لە فضائل الأعمال دا بكەین، باسی تەواو نابێت و لە راستیدا ئەركی سەرشانی هەموو خەم خۆرێكی ئەم دینەیە كە كار بۆ نەهێشتن و قەڵاچۆكردنی ئەو دیاردەیە بكات و دین تەنها و تەنها لە هەردوو سەرچاوە سازگارەكەیەوە وەربگیرێت. إحسان برهان الدین 21 شوّال 1441 13 حزیران 2020
ئەم فەرموودە لە رووی سەنەد و واتاوە تەواو نییە!
#فه‌رمووده‌_لاواز_و_بێ_بنه‌ماكان:38 ئەم فەرموودە لە رووی سەنەد و واتاوە تەواو نییە! فەرموودەی (شهر رمضان معلق بين السماء والأرض ولا يرفع إلى الله إلا بزكاة الفطر) واتە: ڕۆژووی مانگی ڕەمەزان بە هەڵواستراوی لە نێوان ئاسمان و زەویدا دەمێنیتەوە تاكو ڕۆژووان سەرفترەكەی دەرنەكات..فەرموودەیەكی لاوازە، سەنەدی زەعیفە و ناوەڕۆكیشی مونكەرە و ڕاست نییە وەكو زانایان فەرموویانە! چونكە ڕۆژوو عیبادەتێكی سەربەخۆیە و پەیوەندی بە زەكاتی سەرفیترەوە نییە كە ئەویش عیبادەتێكی تری سەربەخۆیە، وەرگیرانی هیچیان لەسەر ئەوی تریان ڕانەوەستاوە. لە ڕووی سەنەدەوە فەرموودەكە زەعیفە تەنانەت لای ئەوانەش كە بە متساهل ناسراون لە حوكمدان بەسەر فەرموودەدا، كەسێك لەسەنەدەكەیدا هەیە بەناوی (محمد بن عبيد البصري) نەناسراوو مەجهولە، ابن الجوزي لە "الواهيات" هێناوێتی و توویەتی ئەم فەرموودە صحیح نییە، هەروەها السیوطي و المناوي بە هەمان شیوە بە زەعیف وەسفیان كردووە. لە هاوچەرخەكانیشدا شێخی ئەلبانی لە (سلسلة الأحاديث الضعيفة) (43) دا باسی كردووە و وتوویەتی نەسەنەدی و نەواتاكەی ڕاست نییە. بۆیە كەس لە دوای پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم ناتوانێت بڵێت فڵانە كەس عیبادەتی وەردەگیردرێت یان وەرناگیردرێت . بەڵام ئەوەی كە سەحیحە و دەربارەی زەكاتی سەرفیترە هاتووە ئەم فەرموودەیە: ( فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنْ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ) واتە: پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم زەكاتی سەرفیترەی پێویست كرد بۆ ئەوەی ڕۆژووانی پێ پاك ببێتەوە لە قسەی بەتاڵ و كەموكورتی. وەرگرتنی فەرموودەی لاواز بۆ هیچ شتێك باش نییە و كیشەی گەورەش بۆ موسوڵمان درووست دەكات. إحسان برهان الدین 22 شوّال 1441 14 حزیران 2020
فەرموودەیەكی بەناوبانگە بەڵام ڕاست نییە
فه‌رمووده‌_لاواز_و_بێ_بنه‌ماكان:37#

فەرموودەیەكی بەناوبانگە بەڵام ڕاست نییە
یەكێك لە باوبانگترین ئەو فەرموودانەی مامۆستایانی ئایینی و وتارخوێنان لە سەر مینبەرەكانەوە ئاماژەی پێ دەكەن سەبارەت بە گەورەیی تاوانی ڕیبا و سوو خواردن، بریتییە لەم فەرمودە: ( الرِّبَا ثَلَاثَةٌ وَسَبْعُونَ بَابًا ، أَيْسَرُهَا : مِثْلُ أَنْ يَنْكِحَ الرَّجُلُ أُمَّهُ ..) واتە: ریبا حەفتا و سێ جۆرە، ئاسانترینیان وەكو ئەوەیە كەسێك لە گەڵ دایكی خۆی زینا بكات! ئەم فەرموودە الحاكم لە "المستدرك على الصحيحين" (2/ 43) لە فەرموودەی ابن مسعود دەیگێڕێتەوە، هەروەها زۆر ڕێگەی تریشی هەیە لە موسنەدی ئەحمەد و كتیبی تردا هاتووە.
لە ڕاستیدا ئەگەرچی هەندی لە زانایان بە كۆی ڕێگەكانی ئەم فەرموودەیان بەڕاست زانیوە بەڵام ئەوەی كە ڕاست و پەسەندە ئەم فەرموودەیە صحیح نییە بەڵكو مونكەرە وزانایانیش هۆشدارییان دەربارەی داوە، سێ بەڵگەی سەرەكیش لەسەر لاوازی ونادرووستی ئەم فەرموودە هەیە:
1- هیچ ڕێگەیەك لە ڕێگەكانی ئەم فەرموودەیە صحیح و بێ كێشە نییە و سەلامەت نییە لە ڕەخنە، تەنانەت لەڕێگەی یەك كەسیشەوە ڕیوایەت نەكراوە كێشەی نەبێت و جێگای متمانە بێت، مەسەلەیەكی وا گەورەش ناكرێت لەسەر فەرموودەی بەو شێوە لاواز بونیات بنرێت، ابن الجوزي لە كتێبی الموضوعات دا دەربارەی ئەم فەرموودەو ڕێگەكانی فەرمویەتی: " لَيْسَ فِي هَذِه الأحاديث شيء صَحِيح" واتە: ئەو فەرموودانە هیچ ڕێگەیەكیان صحیح نییە.
عبد الرحمن المعلمي اليماني بە هەمان شێوە دەربارەی وتوویەتی : " والذي يظهر لي أن الخبر لا يصح عن النبي صلى الله عليه وسلم البتة" واتە: ئەوەی بۆم دەركەوتووە ئەو فەرموودە بەهیچ شێوەیەك راست نییە.
شێخ أبو إسحاق الحويني لە كتێبی "غوث المكدود" ل (647) بە دوورودرێژی لەسەر ئەو فەرموودە قسەی كردووە وبەوە گەیشتووە كە " أن الحديث لا يمكن نسبته إلى النبي صلى الله عليه وسلم" واتە: ناكرێت ئەو فەرموودە بدرێتە پاڵ پێغەمبەر صلی الله علیه وسلم. هەروەها زۆر زانای تر بە وردەكاریەوە بەرپەرچیان داوەتەوە وەكو عبدالكریم الخضیر و دكتۆرعلي الصياح لە توێژینەوەیەكی تایبەت بەو فەرموودانەوە بەناونیشانی: " أحاديث تعظيم الربا على الزنا ، دراسة نقدية".
2- ئەو واتای كە فەرموودەكە لەخۆی گرتووە واتایەكی زۆر نامۆ وشایەنی سەرسوڕمانە! چۆن ئەبێت خواردنی بەشێكی كەم لە ریبا بەرانبەر تاوانیكی وا قێزەون و گەورە بێت كە مرۆڤ لە گەل دایكی خۆیدا زینا بكات! بەڵكو سی وشەش زینا وەكو لە هەندێ ڕیوایەتدا هاتووە! ئەمە لەكاتێكدا لەشەرعدا بەڕوونی باس لە گەورەیی تاوانی زینا كراوە نەخوازەڵا لەگەل دایكیشدا بێت، الله دەربارەی زینا و گەورەیی ئەو تاوانە فەرموویەتی: (وَلَا تَقْرَبُوا الزِّنَا ۖ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا) هەروەها نكۆڵی كردووە لەوەی موسوڵمان توخنی بكەوێت وبەهۆكاری داڕمانی كۆمەڵگای ناساندوە و ئەنجامدەرەكەی ڕووبەڕووی توندترین سزا دەبێتەوە كە تەنانەت دەگاتە بەردبارانكردنیش، ئیتر چۆن دەكرێت و بەچی عەقڵ و نەقڵێك خواردنی درهەمێك ڕیبا لە زینا لەگەل دایكدا گەورەتر بێت؟
الإِمام أحمد فەرموویەتی: "ولا أعلم بعد قتل النفس شيئًا أعظم من الزنى" واتە: لەپاش كوشتن شارەزای تاوانیك نیم لە زینا گەورەتر بێت.
3- ئەوانەی كە وتوویانە ئەم فەرموودەیە ڕێگەی صحیح ی هەیە وبەهەر حاڵ بەڕاستیان زانیوە، مەبەستیان ئەو ڕێگە بووە كە تایبەتە بە (عبد الله بن سلام ، وكعب الأحبار) بووە كە هەردوكیان جولەكە بوونەو بوونەتە موسوڵمان ئەوەش ئاماژەیەكە بۆ ئەوەی بنچینەی ئەو فەرموودەیە پەیوەندی بەجولەكەوە هەیە، لەوانەیە زانایانی بەنی ئیسڕائیل ئەو قسەیانە كردبێت بۆ ئەوەی جولەكەكان لە سوو خواردن دوور بكەونەوە چونكە ئەوان بەدرێژایی مێژوو بە سوو خواردن ناسراون.
بۆیە داوا لە مامۆستایانی ئایینی دەكەم پێش گێڕانەوەی هەر فەرموودەیەك لێكۆڵینەوە بكەن و خۆیان لە فەرموودەی هەڵبەستراو و لاواز و مونكەر بەدوور بگرن، چونكە لەڕاستیدا ئەوان هیچ پاساویكیان نیە لەلای الله بەبەهانەی ترساندنی موسوڵمانان لە تاوان، قسەی بێ بنەما وفەرموودەی هەڵبەستراو بێ بنەمایان بە نرخی فەرموودەی صحیح بۆ بخوێننەوە، لە كاتێكدا جگە لە قورئانی پیرۆز لە صحیح ی سوننەتدا دەیان دەق دەربارەی ئەو بابەتە هەیە كە راست و درووستن وئەتوانن وەكو بەڵگە لەسەر گەورەیی تاوانی ڕیبا و هەر تاوانیكی تر بهێننەوە.
بڕوانە: هل درهم الربا أشد من ست وثلاثين زنية؟ الاسلام سؤال وجواب/ محمد صالح المنجد.
إحسان برهان الدین
22 ربيع الآخر 1441
19 ديسمبر 2019

فه‌رمووده‌_لاواز_و_بێ_بنه‌ماكان:36 ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ به‌ناوبانگه‌ش ده‌رباره‌ی هیجره‌ت ڕاست نییه‌

#فه‌رمووده‌_لاواز_و_بێ_بنه‌ماكان:36 ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ به‌ناوبانگه‌ش ده‌رباره‌ی هیجره‌ت ڕاست نییه‌ یه‌كیك له‌و فه‌رموودانه‌ی له‌ سه‌ری ساڵی كۆچی وباسه‌كانی هیجره‌تدا مامۆستایان ده‌یگێڕنه‌وه‌ و عاتیفه‌ی موسوڵمانانی پێ ئه‌وروژێنن بریتییه‌ له‌‌و فه‌رمووده‌ی باس له‌وه‌ ده‌كات گوایه‌ له‌و كاته‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم و ئه‌بوبه‌كر له‌ ئه‌شكه‌وته‌كه‌دا بوونه‌ ئه‌بو به‌كر ڕه‌زای الله ی لێبیت كونه‌كانی ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌ی به‌ كراسه‌كه‌ی خۆی داخستووه‌ و هه‌ردوو قاچیشی خستووه‌ته‌ سه‌ر دوو كونی تری ناو ئه‌شكه‌وته‌كه‌ ومارێك دواێتی به‌ قاچیه‌وه‌ و ئه‌ویش ئارامی گرتووه‌و نه‌جووڵاوه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم له‌ خه‌وه‌كه‌ی ئاگای نه‌بێته‌وه‌، ئه‌م فه‌رمووده‌ سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌ خۆی لاوازه‌، وتاربێژان جاری وا هه‌یه‌ شتی تریشی بۆ زیاد ده‌كه‌ن بۆ ئه‌وه‌ی زیاتر كاریگه‌ر بێت. هه‌رله‌و ڕێواته‌ی كه‌ زانایان تضعیف یان كردووه‌ و به‌راستیان نه‌زانیوه‌ ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ ئه‌بوبه‌كر رضي الله عنه جاری وا بووه‌ له‌ كاتی ڕێكردندا پێشی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم كه‌وتووه‌ و جاری وا بووه‌ له‌ دوایه‌وه‌ ڕێی كردووه‌ و گوایه‌ كاتێك پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم پێی په‌تی بووه‌ له‌سه‌فه‌ره‌كه‌دا ئه‌بو به‌كر ڕه‌زای الله ی لێبێت ئه‌وی خستوویه‌تی سه‌ر شانی خۆی...له‌ ڕاستیدا هه‌موو ئه‌و قسانه‌ جێگیر نه‌بوونه‌ و صحیح نین و زانا گه‌وره‌كان ڕه‌تیان كردووه‌ته‌وه‌. ئه‌مه‌ش ده‌قی فه‌رووده‌كه‌یه‌ له‌لای البیهقي: (أن أبا بكر جعل يمشي بين يدي رسول الله تارة وخلفه أخرى وعن يمينه وعن شماله, وفيه أنه لما حفيت رجلا رسول الله حمله الصديق على كاهله, وأنه لما دخل الغار سد تلك الأجحرة كلها وبقي منها جحر واحد فألقمه كعبه فجعلت الأفاعي تنهشه ودموعه تسيل، فقال له رسول الله: لا تحزن إن الله معنا.) ابن كثير له‌سه‌ر ئه‌م فه‌رمووده‌ فه‌رموویه‌تی: وفي هذا السياق غرابة ونكارة. ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ (المناوي) له‌ كتێبی (فيض القدير) دا به‌بێ سه‌نه‌د هێناوێتی و, (علاء الدين علي المتقى الهندي) له‌ كتێبی (كنز العمال) باسی كردووه‌ و, به‌ هه‌مان شێوه‌ (السيوطي) له‌ ته‌فسیری (الدر المنثور), و(ابن كثير) له‌ كتێبی (البداية والنهاية) باسیان كردووه‌. له‌ ڕیوایه‌ته‌كه‌ی پێشه‌وا البیهقي له‌ دلائل النبوة (٢/٤٧٦) ده‌یگێڕێته‌وه‌ و كه‌سێك له‌ سه‌نه‌ده‌كه‌یدا هه‌یه‌ به‌ ناوی (عبد الرحمن بن إبراهيم الراسبي) الذهبي له‌ میزان الاعتدال (٢/٥٤٥) به‌ تۆمه‌تباری زانیوه‌ و هه‌روه‌ها كه‌سێكی تری له‌سه‌نه‌كه‌دا هه‌یه‌ به‌ناوی (فرات بن السائب) له‌ لایه‌ن سه‌رانی فه‌رمووده‌ناسانه‌وه‌ وه‌كو النسائي له‌ ( الضعفاء والمتروكين ٤٨٨) به‌ مه‌تروك وه‌سف كراوه‌ وهه‌روه‌ها له‌ لایه‌ن بوخاری به‌ منكر ناسێنراوه‌ و (ابن معين) یش ده‌رباره‌ی فه‌رموویه‌تی:: ليس بشيئ ، له‌لایه‌ن أحمد بن حنبل یش به‌ هه‌مان شێوه‌ به‌ كه‌سێكی متهم ‌ناسراوه‌ وه‌كو له‌ كتێبه‌كانی ( الميزان ٣/٣٤١ ولسان الميزان ٣/٥٠٣) دا هاتووه‌. (محمد صالح المنجد) الله تعالی ڕزگاری بكات ده‌ڵێت: فه‌رمووده‌ زۆرن له‌ فه‌زڵ و چاكه‌ی ئه‌بوبه‌كردا ڕه‌زای الله ی لێبێت، به‌ڵام ئه‌م به‌سه‌رهاته‌ هه‌ره‌چه‌ند گه‌ڕاوم نه‌متوانیوه‌ سه‌نه‌دێكی ڕاست یان وه‌رگیراوی بۆ بدۆزمه‌وه‌. إحسان برهان الدین 2018-9-14
فەرموودە_لاوازو_بێ_بنەماكان:35 ئایا ڕاسته‌ عومه‌ر (رضي الله عنه )به‌ ئاشكرا هیجره‌تی كردووه‌؟
#فەرموودە_لاوازو_بێ_بنەماكان:35 ئایا ڕاسته‌ عومه‌ر (رضي الله عنه )به‌ ئاشكرا هیجره‌تی كردووه‌؟ له‌ باسه‌كانی تایبه‌ت به‌ هیجره‌تی هاوه‌ڵاندا، وا مه‌شهوره‌ كه‌ هه‌موو هاوه‌ڵان به‌ نهێنی كۆچیان كردووه‌ جگه‌ له‌ عومه‌ر نه‌بێت ڕه‌زای الله ی لێبێت به‌ ئاشكرا هیجره‌تی كردووه‌، ئه‌مه‌ش ئه‌و ده‌قه‌یه‌ كه‌ ابن الأثير الجزري رحمه الله له‌ " أُسْد الغابة " (4/58) باسی كردووه‌: ( لم يهاجر أحد من أصحاب النبيّ صلّى الله عليه وسلّم إلاّ مُتَخفِّيا، غيرعمر بن الخطّاب رضي الله عنه ...)، وفيها أنّه قال:" من أراد أن يُثْكِل أمَّه، أو يوتمَ ولده، أو يُرمّل زوجته، فَلْيَلْقَني وراء هذا الوادي .. " ). واته‌: هه‌موو هاوه‌ڵانی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم به‌ نهێنی هیجره‌تیان كردووه‌ جگه‌ له‌ عومه‌ر نه‌بێت ڕه‌زای الله ی لێبێت، هه‌ر له‌و ڕیواته‌دا هاتووه‌ كه‌ عومه‌ر فه‌رموویه‌تی: كێ ئه‌یه‌وێت جه‌رگی دایكی بسووتێ یان مناڵه‌كانی هه‌تیو بكه‌ون یان هاوسه‌ره‌كه‌ی بێوه‌ژن بكه‌وێت با لای ئه‌و دۆڵه‌ ڕێگه‌ی كۆچكۆدنم لێ بگرێت! به‌ڵام ئه‌م ڕیواته‌ ڕاست نییه‌ و سه‌نه‌ده‌كه‌ی له‌سه‌ر سێ كه‌س بونیات نراوه‌ كه‌ هیچیان ناسراو نین و مه‌جهولن، هیچ زانایه‌كیش له‌ زانایانی جه‌رح و ته‌عدیل باسی كه‌سی له‌ ئه‌وان نه‌كردووه‌. شه‌یخی ئه‌لبانی له‌ ته‌حقیقی كتێبی (فقه السیرة) ی البوطی دا به‌رپه‌رچی داوه‌ته‌وه‌ و فه‌رموویه‌تی ئه‌و ڕیوایه‌ته‌ صحیح نییه‌، هه‌روه‌ها دكتۆر أكرم العمري له‌ كتێبه‌كه‌یدا (صحیح السیرة النبویة) ده‌ڵێت: "وأما ما روي من إعلان عمر الهجرة وتهديده من يلحق به فلم يصح ". واته‌: ئه‌وه‌ی كه‌ باس ده‌كرێت كه‌ گوایه‌ عومه‌ر به‌ ئاشكرا كۆچی كردووه‌ و هه‌ره‌شه‌ی له‌ كافره‌كانی عه‌ره‌ب كردووه‌ ئه‌وه‌ ڕاست نییه‌. سه‌باره‌ت به‌ ئازایی و نه‌به‌ردی عومه‌ر ڕه‌زای الله ی لێبێت كه‌س گومانی له‌وه‌ نییه‌، به‌ڵام لێره‌ قسه‌كه‌ له‌سه‌ر سه‌نه‌دی ئه‌و به‌سه‌رهاته‌یه‌ كه‌ راست نییه‌. ئینجا گومان له‌ودا نییه‌ خودی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم كه‌ له‌ هه‌موو هاوه‌ڵان ئازاتر بووه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌بوبه‌كری هاوه‌ڵیدا رضي الله عنه به‌ نهێنی هیجره‌تیان كردووه‌ به‌سه‌رهاته‌كه‌ش مه‌علومه‌. له‌ سه‌حیحی بوخاریشدا ده‌رباره‌ی هیجره‌تی عومه‌ر ره‌زای خوای لێبێت هاتووه‌: "أول من قدم علينا مصعب بن عمير وابن أم مكتوم وكانوا يُقرئون الناس، فقدم بلال وسعد وعمار بن ياسر رضي الله عنهم . ثم قدم عمر بن الخطاب رضي الله عنه في عشرين من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم ... ". ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌یه‌ كه‌ عومه‌ر به‌ته‌نها هیجره‌تی نه‌كردووه‌ به‌ڵكو بیست كه‌سی له‌ هاوه‌ڵان له‌گه‌ڵدا بووه‌. به‌ڵكو د. محمد عبد الله العوشن ده‌ڵێت: جێگیر بووه‌ له‌ ڕیوایه‌تێكدا كه‌ ابن اسحاق ده‌یگێڕێته‌وه‌و ابن حجر و الوادعي و سلمان العودة له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی فه‌رمووده‌كه‌دا به‌ صحیح یان زانیوه‌ كه‌ عومه‌ر رضي الله عنه به‌ نهێنی هیجره‌تی كردووه‌. بۆیه‌ ڕاستی مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ عومه‌ریش وه‌كو هاوه‌ڵانی تر و پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه و سلم به‌ نهێنی كۆچی كردووه‌ و ڕاست نییه‌ كه‌ ته‌نها خۆی له‌ نیو هه‌موو هاوه‌ڵاندا به‌ ئاشكرا هیجره‌تی كردبێت و هه‌ڕه‌شه‌ی له‌ موشریكانی قوره‌یش دابێت و ئه‌وانیش نه‌یانتوانیبێت ڕووبه‌ڕووی ببنه‌وه‌. له‌ كۆتاییدا ده‌ڵێم: نازانم بۆ كورد ئه‌وه‌نده‌ حه‌زی به‌ ڕیوایه‌تی لاواز و موضوع ه‌ و پێیشی ناخۆشه‌ كه‌س حه‌قیقه‌تی ئه‌و ڕیوایه‌تانه‌ بخاته‌ ڕوو، یان ته‌نها باسی ڕیواته‌ سه‌حیحه‌كان بكات.. إحسان برهان الدین 2018-09-13او
فه‌رمووده‌ لاواز و بێ بنه‌ماكان:34 فه‌رمووده‌ی (دعوها فإنها مأمورة) صحیح نییه‌!
  فه‌رمووده‌ی (دعوها فإنها مأمورة) صحیح نییه‌! زۆر فه‌رمووده‌ له‌ باسی كۆچی پێغه‌مبه‌ردا صلی الله علیه و سلم ده‌گێڕدرێته‌وه‌ و له‌ نێو موسوڵماناندا ناوبانگیان هه‌یه‌ و مامۆستایان له‌سه‌ر مینبه‌ره‌كانه‌وه‌ بۆ موسوڵمانیان ده‌گێڕنه‌وه‌، كه‌چی سه‌نه‌دیشیان ڕاست نییه‌ و زانایان هه‌زار ساڵ زیاتر له‌مه‌وبه‌ر وریاییان ده‌رباره‌ی داوه‌، له‌وانه‌ ئه‌و فه‌رمووده‌ی كه‌ باس له‌ كاتی گه‌یشتنی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم ده‌كات به‌ سواری وشتره‌كه‌ی بۆ مه‌دینه‌ و گوایه‌ موسوڵمانان هه‌ریه‌كه‌و هه‌وڵیان داوه‌ ڕه‌شمه‌ی وشتره‌كه‌ ڕابكێشن و میوانداری به‌ پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم بكه‌ن، به‌ڵام ئه‌و فه‌رموویه‌تی واز له‌ وشتره‌كه‌ بێنن چونكه‌ فه‌رمانی پێ كراوه‌و خۆی ده‌زانێت له‌ كوێ ده‌وستێت و دوا جار لای ماڵی ئه‌بو ئه‌ییوبی ئه‌نساری ڕه‌زای خوای لێ بێت وه‌ستاوه‌. ئه‌مه‌ش ده‌قی فه‌رمووده‌كه‌یه‌: ( قَالَ أَهْلُ المَدِينَةِ لِرَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وسلّم: اُدْخُلْ المَدِينَةَ رَاشِدًا مَهْدِيًّا، قَالَ: فَدَخَلَ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وسلّم عَلَى المَدِينَةِ. فَخَرَجَ النَّاسُ يَنْظُرُونَ إِلَى رَسُولِ اللهِ صلّى الله عليه وسلّم، كُلَّمَا مَرَّ عَلَى قَوْمٍ قَالُوا: يَا رَسُولَ اللهِ ! هَهُنُا ! فَقَالَ رَسُولُ اللهِ صلّى الله عليه وسلّم: دَعُوهَا، فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ - يَعْنِي نَاقَتَه ُ-، حَتَّى بَرَكَتْ عَلَى بَابِ أَبِي أَيُّوبٍ الأَنْصَارِي )). ئه‌م فه‌رمووده‌ یان له‌ ڕێگه‌كانی تره‌وه‌ گێڕدراوه‌ته‌وه‌ له‌لایه‌ن ابن عدي له‌ كتێبی " الكامل " (2/424 ) و هه‌روه‌ها ابن القيسراني له‌ كتێبی "ذخيرة الحفاظ " ( 3/1659 ) و ده‌رباره‌شی فه‌رموویانه‌: باطل. هه‌روه‌ها له‌لایه‌ن ابن اسحاق و ابن عدی و له‌ كتێبی دلائل النبوة ی البیهقي و ابن سعد ( 1 / 236 ، 137 ). به‌ڵام له‌ سه‌حیحی بوخاریدا كتاب مناقب الانصار/ باب هجرة النبي صلی الله علیه و سلم وأصحابه الی المدینة ئه‌وه‌ جێگیر بووه‌ كه‌ پێغه‌مبه‌ر صلی اله علیه و سلم كه‌ هاتووه‌ته‌ مه‌دینه‌ چووه‌ته‌ ماڵی أبو أیوب الأنصاري و به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك باسی وشتره‌كه‌ی تێدا نییه‌ كه‌ فه‌رمانی پێكراوه‌ له‌ كوێ بوه‌ستێت. له‌ڕاستیدا ورده‌كاری هیجره‌ت له‌ قورئان و له‌ سوننه‌تدا جێگیر بووه‌ و له‌ سه‌حیحی بوخاری و كتێبه‌كانی تردا وه‌كو موسنه‌دی ئه‌حمه‌د به‌ وردی به‌سه‌رهاتی هیجره‌ت باس كراوه‌، ئیتر نازانم پێویستی به‌ ڕیوایه‌تی لاوازی و باطل چییه‌، بڵاوبوونه‌وه‌ی فه‌رمووده‌ی لاواز و بێ بنه‌ما و بێ ده‌نگی شاره‌زایان و وریایی نه‌دانیان هه‌ڵه‌یه‌كی مه‌نهه‌جییه‌ و جۆرێكه‌ له‌ هێشتنه‌وه‌و به‌ چه‌سپاندنی هه‌ڵه‌ و ناشه‌رعی و بیدعه‌ له‌ ناو موسوڵماناندا. إحسان برهان الدین 2018-09-13