العربیة
بۆچی سیاسەت پیسە؟

یەكێكە لە مەزنترین پێغەمبەران و گەورەترین ڕەوانەكراوەكانی الله بۆ مرۆڤایەتی، خاوەن پلەو پایەی قسەكردنە لەگەڵ پەروەردگاری، بەوەش بوو بە خاوەن مەقام وپێگەی (كلیم الرحمن). 

شەریعەت و پەیامێكی تێروتەسەلی لەلای الله وە بە بەنی ئیسڕائیل گەیاند، بەڵام زۆربەی زۆری ئەوان نەتەوەیەكی لادەر و لاسار و حەق نەویست بوون، ڕێزیان لە موساو لە شەریعەتەكەی نەگرت و پەیامەكەیان ڕەتكردەوە، بۆیە شاییستەیی هەڵگرتنی سیفەتی مرۆڤیان لە دەستدا و بوون بە بەراز و مەیمون و تاكو ئێستەش ئوممەتەكەی نموونەی كوفر و لادان و ستەمكردن و كاری ناشاییستەن. 

موسی علیه السلام مامۆستا و پێشەوای هەموو موسوڵمانێكی موەحیدە تا ڕۆژی دوایی، پێغەمبەرێكی خۆشەویست و مەزنە وپێشەنگێكی بە توانایە بۆ هەموو موسوڵمانێك لە تۆكمەیی كەسایەتی و پتەوی ئیمان و ڕووبەڕووبوونەوەی زاڵم و ستەمكاراندا. 

بەسەرهاتی موسی علیه السلام كە قورئانی پیرۆز زۆر جەختی لەسەر دەكاتەوە و لە سوڕەتەكاندا دوبارە دەبێتەوە، بۆ هەموو موسوڵمانێك پڕ لە پەند و وانەو عیبرەتە، خۆشویستنی و بە پێشەوا تەماشاكردنی ئەركی هەموو موسوڵمانانە و فەرزیشە لەسەریان. 

موسی علیه السلام خاوەنی داواكارییەكە لە پەرورەدگاری كە هیچ پێغەمبەرێكی تر ئەو داواكارییەی نەكردووە، فەرمووی: پەروەردگارم دەمەوێت بتبینم، (وَلَمَّا جَاءَ مُوسَىٰ لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنظُرْ إِلَيْكَ ۚ) دەیەویست بەهەر حالێك بووە هەموو بەنی ئیسڕائیل بێنێتە سەر ڕێگای ڕاست و گومانەكانیان بڕەوێنیتەوە و بیانهێنێتە سەر ڕاستە شەقامی ئیمان و تەوحید، بەڵام ئەوان لە گومراییدا ڕۆچووبوون. 

موسی علیه السلام ناخی لە پێناو پەیامی تەوحید و پەروەردگاریدا توندی و شیددەتی زۆری تێدا بوو، كە بینی لەو ماوەی قەومەكەی بەجێ هێشتووە لە دینی تەوحید ویەك الله پەرستی لایان داوە خەم دایدەگرێت و لە هارونی برای توڕە دەبێت: (وَأَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَأَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ). 

موسی علیه السلام ئەو شەفاعەتكار و كەسە سەنگینەیە كە لەشەوی میعراجدا پێغەمبەرمانی صلی الله علیه و سلم چەندین جار گێڕایەوە بۆ لای پەروەردگاری بۆ ئەوەی تەكلیفی نوێژمان لەسەر كەم بكاتەوە، پێغەمبەری ئێمە نەبوو بەڵام دڵی پێغەمبەران بەو شێوە پڕ لە سۆز و بەزەیی بۆ هەموو موسوڵمانێك. 

موسی علیه السلام ئەو پێغەمبەرە نازدار و مەزنەیە كە سەرەڕای ئەوەی یەكێكە لە پێغەمبەرانی (أولو العزم) علیهم السلام و بەسەرهاتەكانی لە ئایەت و سوڕەتەكانی قورئاندا بڵاوبووەتەوە، بەڵام الله تێماندەگەیەنێت كەوا دواجار موسی مرۆڤ بووە و زۆرێك لەو حاڵەتانەی بەسەر ئێمەی خەڵكی ئاساییدا دێت بەسەر ئەویشدا هەر هاتوە، بەڵام لەبەر ئەوەی ئەو باری مەزنی پێغەمبەرایەتی بەسەردا درابوو و لەئاستێكی زۆر بەرز و باڵایشدا بوو لە تواناكانیدا، بۆیە ئەو پێشەنگ و مامۆستای ئێمەیە و ئەركی سەرشانمانە ژیاننامەكەی بكەین بە مەشخەڵێك و ڕێگای ئیمان و تەوحیدی خۆمانی پێ ڕوناك بكەینەوە. 

موسی علیه السلام برای پێغەمبەرەكەمانە و ڕێبواری یەك ڕێگان كە ڕێگای تەوحید و تێكۆشانە لە پێناو هیدایەتدانی مرۆڤایەتی بۆ ڕووناكی ئیسلام، یەكێكیش لە مافەكانی ئەو پێغەمبەرە بەسەرمانەوە، جگە لەبەرز ڕاگرتنی ژیاننامەی و بە پێشەنگ تەماشاكردنی و فێربوونی وانە لە كەسایەتییە ناوازەكەی، پێویستە نەهێڵێن ناوی لەناوماندا بزر بیت و جێگای خۆیەتی هاوشێوەی باوو باپیرانمان ناوی مناڵەكانمان بە ناوی ئەو پێغەمبەرەوە بنێین و شانازی پێوە بكەین. 

 

 

 

2024-01-28

كاتێك بە میوانی دەچیتە جێگایەك و لەوێ بەدیداری كەسانێك دەگەیت، چاك دەزانیت كە مانەوەت لەو شوێنەدا مانەوەیەكی كاتییە و بۆ نیشتەجێبوونی یەكجاری نییە، بۆیە هەڵسان و بەجێهێشتنی ئەو جێگایە مسۆگەرە و حەقیقەتێكە زوو یان درەنگ دەبێت ڕوو بدات چونكە ئەوە ماڵ و جێگای حەوانەوەی ڕاستەقینەی تۆ نییە. 

لە ڕاستیدا ئێمە لەم دونیایەدا بەهەمان شێوە میوانین ومیوانیش دەبێت لە كۆتایی هاتنی میواندارییەكە دڵنیا بێت و یەقینی هەبێت لە بەجێهێشتنی ئەو هەوارە و جیابوونەوە لە خانەخوێكانی. 

تەمەنمان لەم دنیایەدا هەرچەند درێژ بێت هەر كورتە، چونكە ماوەی ژیانی دنیا بەماوەی ژیانی دواڕۆژ بەراورد ناكرێت، ئەگەر سەدەیەكیش تەمەن بكەین بە سروشتمان وەكو مرۆڤ تەنها وەكو ئەوەیە ڕۆژێك ، یان كۆتا ساتەكانی ئەو ڕۆژە تەمەنمان بەسەر بردبێت، جگە لەوە وەكو خەوێكە وزۆربەیشیمان لەبیرچووبێت. 

مادام تەمەنیشمان هەرچەند درێژ بێت هەروەكو یەك ڕۆژە وهاكا پێمان دەوترێت ژیان كۆتایی هات، كەواتە دین و عەقڵیش پێمان دەڵێن لەو ڕۆژەدا هەوڵ بدەیت بەڕۆژوو بیت وخۆت لە هەموو خراپەیەك بپارێزێت و بەگوێرەی توانا هەموو چاكەیەك ئەنجام بدەیت و خۆت لە هەموو ئەوەی لەگەڵ ڕەوشت و هەڵسوكەوتی میوانی ئاكاربەرز و بەڕێزدا نەگونجاوە بەدوور بگریت. 

ڕەحمەتی الله لەو زانا بەرێزە بێت كە فەرموویەتی:  

وصُم يومَكَ الأدنى لعلكَ في غدٍ ... تًفوزُ بعيدِ الفِطرِ والنّاسُ صُوَّمُ 

واتە ژیانی دونیا خۆی ڕۆژێكە تۆیش تێیدا بەڕۆژووبە، بەلكو بەربانگ وجەژنی ڕەمەزانت بحەیتە ڕۆژی دواتر كە ڕۆژی قیامەتە. 

گرنگە لەو حەقیقەتە تێبگەین كە ئێمە لەم دنیایەدا میوانین ودەبێت وەكو میوانیش - نەك خاوەن ماڵ - ڕەفتار بكەین، واتە دڵنیابین لە تەواوبوونی میواندارییەكە وئەو شوێنە بە موڵكی خۆمان نەزانین، ڕێزی خۆمان بگرین و بە پێی ئەو بەرنامەو ڕێنماییانە بڕۆین كە بۆ میوانەكان دیاری كراون، بە بێ مۆڵەت وەرگرتن هیچ كارێك لەو جێگەی كە میوانین تێیدا ئەنجام نەدەین، چاكەی خاوەن ماڵیش بەچاكە نەك بە خراپە و ناپاكی وەڵام بدەینەوە، بەڵكو ئەركی سەرشانمانە چاكەو ڕەوشتی جوان نیشان بدەین و هەوڵیش بدەین شوێنەوار و ناوبانگێكی جوان لە دوای خۆمان بەجێ بهێڵێن و هیچ كار و ڕەفتارێكی نەشیاوو ناپەسەندمان لێ دەنەكەوێت لە كاتی میواندارییەكەدا

2024-01-28

لەماوەی ڕابردوودا هەموو دنیا شاهێدی یەكێك لە دڕندانەترین ستەمەكانی جولەكە و هاوكارەكانیان دژ بە مرۆڤایەتی بەگشتی و ئیسلام بە تایبەتی بوون، غەززە بوو بە هێمایەك بۆ مەزڵومی و بێ كەسی و بەجەستەیەكی خوێناوی چووە نێو مێژووەوە بۆ ئەوەی شایەتێكی ڕاستگۆ و ڕاستەقینەی دونیا و دواڕۆژ بێت لەسەر ستەمێك كە بەهۆی دینەكەی بەسەریدا دێت و لە مێژوودا وێنەی كەمە. 

ڕووداوەكانی غەززە پەردەی لەسەر هەموو دروشمەكانی ڕۆژئاوا هەڵماڵی وهەموو دەمامكەكانی لە ڕوخساریان خستنەخوارەوە وسەلماندی كە ئەوان خاوەن شارستانییەتێكی مادی وەحشیگەرا و دڕندەن وبەتاڵن لە هەموو بەهایەكی ڕەوشتی و مرۆیی و ئەوەندەشی كە ڕاستگۆبن تێێدا تەنها پەیوەستە بە هاوڵاتی و شوێنكەوتووانی خۆیانە نەك بۆ مرۆڤایەتی بەگشتی. 

وەكو چۆن ئەم شارستانییەتەی ئێستایان سەرەتای درووست بوونی لە سەر كەللەسەری بێ تاوانەكان دامەزرا و لەسەر بنەمای قڕكردن و لەنێوبردن وچەوساندنەوەی میللەتە لاوازەكان بوو، ئێستاش بەهەمان شێوە تینوێتی ئەوان بۆ خوێنی گەلان و بەتایبەتی موسوڵمانان هێشتا نەشكاوە و بە شێوەیەكی هستیریایی پەرۆشن هەموو هەلێك بۆ جێبەجێكردنی ئەو ئامانجە بقۆزنەوە. 

ئەوەی بە تیۆری لەسەر غەدر وستەم و خیانەتی جولەكە و موشریك و مونافیقەكان لە قورئان و لە فەرموودەو سیرە و لە كتێبەكانی مێژوودا دەمانخوێندنەوە، من وەكو تەمەنی خۆم و ئەوەی لە بیرم بێت لە ڕووداوەكانی بۆسنەو هەرسكدا بینیمان و خاڵە هاوبەشەكانی ئەم دوو وێرانكاری و كوشتارگەیە بە ڕوونی دەبینم، بەڵام بە ڕوونتر و بە كردەیی و بەبەرجەستەكراوی لە ڕووداوەكانی ئێستای غەززەشدا بینیمان، ئەوەشی دەربارەی تابوری پێنجەم و شەشەم لە كتێبەكاندا دەمانخوێندەوە ئەویشمان بەبەرجستەكراوی و بەچاوی سەرمان بینی. 

غەززە بەم كارەساتەی كە بەسەریدا هات ودێت، بەو هەزاران منداڵ پیر و وئافرەت و گەنجانەی كە بەناحەق لێی كوژران ودەكوژرێت، بەو وێرانكاری وكاولكارییە بێ وێنەیەی كە تێیدا ئەنجامدرا ودەدرێت، چەند ڕاستییەكی تاڵی لە واقیعی ئەمڕۆدا سەلمان: 

- لە تاڵترینیان دەستەوسانی و بێ دەسەڵاتی موسوڵمان بوو كە بەو ژمارە زۆرەی لە جیهاندا هەیانە هیچیان پێ ناكرێت بۆ براوخوشكەكانیان لە غەززە. 

- هەروەها سەلماندی كە سەرانی سیاسەت و سەربازی و ئابووری سەرزەوی سەرەڕای نانكۆكییە قوڵەكانیان بەڵام تاكە پرسێك كە لەسەری كۆك بن و یەك دەست و یەك هەڵوێستن بن تێیدا: لەناوبردنی موسوڵمانانە. 

- هەروەها ڕووداوەكانی غەززە گومانێكی نەهێشت لەوەی سەرانی دەوڵەتە عەرەب و جیهانی بەناو ئیسلام هەمویان یان ئەڵقە لە گوێ و بەكرێگرتەی جولەكە و ڕۆژئاوان، یان لە پێناو بەرژەوەندی و فرۆشتنی نەوت و بوژانەوەی ئابوری، نەك غەززە هەموو موسوڵمانان لە یەك ڕۆژدا تیابچن ئەوان باكیان نییە و بە وشەیەكیش ئامادە نین بەرگرییان لێ بكەن. 

غەززە بە تێچوویەكی سەخت و خوێناوی، بوو بە دەستە خوشكی كارەساتبار وهاوشێوە ستەم لێكراوكانی تری لە مێژوودا، بەسەرهاتی غەمگین و ناخ هەژێنەكانی بەسترایەوە بە شارو شوێنە مەنكوبەكانی وەكو بەغدا كاتێك مەغۆلەكان وێرانیان كرد و خەڵكەكەیان كوشت، بۆسنە و هەرسك وئەو ستەمە ناخ هەژێنەی كە سڕبەكان بەسەریاندا هێنا، لە سربرنيتسا‏ وسەراییڤۆ، قەتڵوعامەكانی موسوڵمانانی ڕۆهێنگا لە میانمار و لە زۆر جێگەی تری ئەم سەر زەوییەدا كە جولەكە و نەساڕاكان و پاشكۆكانیان لە جەورو ستەم پڕیان كردووە. 

لە ئێستادا جیهان لە ئەوپەڕی ناخۆشیدایە، چونكە لێوان لێو بووە لەستەم، خراپە و فەساد وستەم باڵی ڕەشی بەسەر هەموو شتێكدا ڕاكێشاوەو وشكانی و دەریاكانیشی گرتووەتەوە... 

ئەوەی لەم سەردەمەدا دەگوزەرێت لە دژایەتی زەق و ڕاشكاوانە بەرانبەر موسوڵمانان كە تەنها باجی موسوڵمان بوونیانی خۆیان دەدەن، لە درێژایی مێژوودا وێنە وهاوشێوەی نەبووە. 

إحسان برهان الدین 

12 جمادى الأول 1445 

2024-01-28
كردارەكانی (یوم الترویة) بە پرسیار و وەڵام

#وانەكانی_حەج_وعومرە:9
سەرتاشین وقژكورت كردنەوە

1- لە پاش ئەنجامدانی حەوت جار تەوافكردن بە دەوری كەعبەدا و بەجێهێنانی دوو ڕكات نوێژ لەناو مزگەوتی حەڕام ودووبارە دەستهێنان بەبەردە ڕەشەكەدا ئەگەر كەسەكە توانی بە ئاسانی پێی بگات، هەروەها بەدوای ئەوەدا حەوت جار سەعی كردن لە نێوان سەفا و مەڕوادا بەو شێوازەی لە باسی رابردوودا ڕوونمان كردەوە، ئینجا ئەوە دەمێنێت ئەو كەسەی لە ئیحرامدایە  یان سەری بتاشێت، یان قژی كورت بكاتەوە كە (حلق و تقصیر) ی پێ دەورتێت و هەردوكیان درووستن.

2- قژ تاشین یان كورت كردنەوەی تایبەتە تەنها بە قژی سەر، تاشینی هیچ موویەكی تر لە جەستەی مرۆڤدا ئەو واجبەی پێ جێبەجێ نابێت، الله تعالی لە قورئاندا فەرموویەتی: (مُحَلِّقِينَ رُءُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ) الفتح 27.  هەروەها فەرموویەتی: (وَلَا تَحْلِقُوا رُءُوسَكُمْ حَتَّى يَبْلُغَ الْهَدْيُ مَحِلَّهُ) البقرة 196.

3- بە تاشینی قژی سەر یان كورتكردنەوەی لە دوای تەواو كردنی تەواف و سەعی كردنی نێوان (الصفا و المروة) ئیتر ئەوەی لە شەرعدا (تحلل) پێی دەوترێت كە بریتییە لەو قەدەغەكراواوانەی پێشتر باسمان كرد، ئیتر  هەمووی جارێكی تر دەبێتە حەڵاڵ و ڕێگەپێدراو.

4- بڕی ئەو قژەی پێویستە لەسەر لاببرێت بۆ ئەوەی واجبەكە جێبەجێ ببێت لە نێوان زانایاندا  جێگای خیلافە ، هەندێك لە زانایان پێیان وایە ئەو واجبە بە لابردنی سێ تاڵە موو جێبەجێ دەبێت، هەندێكیش دەڵێن نیوەی یان زۆربەی قژی بتاشرێت یان كورتی بكاتەوە باشترە، ئەوەی كە بەدواداچوونم بۆ كردووە لە قسەی زانایاندا، باشتر وایە ئەگەر كەسەكە قژی كورت كردەوە بەشێوەیەكی گشتگیر بێت و لە هەموو لایەكەوە لێی بگرێت، نەك تەنها لەلایەكی دیاری كراو.
ئینجا ئایەتی: (لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ إِن شَاء اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُوسَكُمْ وَمُقَصِّرِينَ) الفتح: ٢٧. ئاماژەی ئەوەی لێ وەردەگیرێت كە تاشین و كورتكردنەوە گشتگیر بێت و تەنها لەبەشێكی سەردا نەبێت.

5- خیلاف لە نێوان زانایاندا نییە لەسەر ئەوەی سەرتاشین لە كورتكردنەوەی باشترە، لەبەر ئەوەی جێگیر بووە كە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم وەكو سوننەتی كرداری سەری خۆی تاشیوەو فەرموویەتی لەمنەوە فێری كردارەكانی حەج كردن ببن، هەروەها لە فەموودەی صحیح دا هاتووە كە سێ جار دوعای بۆ ئەوانە كردووە كە سەریان تاشیوە و یەك جار دوعای بۆ ئەوانە كردووە كە قژی سەریان كورت كردووەتەوە.

6- (حلق) واتە سەرتاشین تایبەتە تەنها بە پیاوانەوە و ئافرەتان ناگرێتەوە، بەڵام كورتكردنەوە بۆ ژنان و بۆ پیاوانە. لەگەڵ تێبینی ئەوەی كە  ئافرەت لەچەند لایەكی سەری بەقەد نوكە پەنجەیەك دەبڕێت وبەوە واجبەكەی لەسەر لادەچێت.

7- ئەگەر كەسێك كەچەڵ بێت، یان پێشتر سەری بە گوێزان تاشی بێت و هیچ قژی پێوە نەبێت، بەشێك لە زانایان دەفەرموون هەر دەبێت موسی پێدا بهێنێت بۆ ئەوەی واجبەكەی لەسەر لابچێت لەبەر ئەوەی سەرتاشین عیبادەتێكە بە نەبوونی قژ دەگوێزرێتەوە بۆ پێست، هەندێكیش لە زانایان دەلێن نەخێر پێویست بەوە ناكات، چونكە كاتێك كەسەكە قژی نەبێت ئیتر ئەو واجبەی لەسەر لاچووە و بەكارهێنانی موس بۆ لابردنی قژە، جا كە قژ نەبوو ئیتر پێویست ناكات لە بنچینەوە موس  بەكار بهێنرێت.

8- جومهوری زانایان لەسەر ئەوەن كە سوننەت وایە لەكاتی تاشین یان كورتكردنەوەی قژی سەر لەلای ڕاستەوە دەست پێ بكات و ئینجا بچێتە سەر لابردنی مووی لای چەپی سەری ، لەبەر ئەوەی دەست پێ كردن بەلای ڕاست لە هەموو كارێكی خێرو چاكەدا سوننەتە  و كارێك باشە.

9- هەڵەیە كەسێك نیوەی سەری بتاشێت و نیوەی بۆ عومرەیەكی تر یان بۆ سەرتاشینی حەج بهێڵێتەوە، بەڵكو وەكو وتمان دەبێت لە هەموو  لایەكی سەری بگرێت.

10- هەڵەیە كەسێك دوای ئەوەی سەعیەكەی تەواو كرد بەبانەی نەبوونی دەلاك، سەرتاشینەكەی دوا بخات بۆ دوای گەرانەوە بۆ جێگای مانەوەی لە مەككە و (تحلل) بكات، بەڵكو دەبێت سەرەتا قژی سەری بتاشێت یان كورتی بكاتەوە ودوای ئەوە جلی ئیحرام دابكەنێت، وەكو لە فەرموودەكەی بوخاریدا هاتووە: (فليقصر ثم ليحلل).

11- هەڵەیە و ئەسڵی نییە لەشەرعدا كەسێك لە كاتی سەرتاشین یان كورت كردنەوەدا ڕوو لە قیبلە بكات و وابزانێت وا باشترە و خێری زۆرترە.

12- هەڵەیە و كارێكی ناشەرعییە ئافرەت لە كاتی كورتكردنەوەی قژیدا كەسانی نامەحرەم قژی ببینن، بەڵكو دەبێت لە جیگایەكدا بێت هیچ كەسێكی نامەحرەم نەیبینێت.

13- هەڵەیە و كارێكی بێ بنەمای شەرعییە كەسێك وابزانێت ئەوەی لە ئیحرامدا بێت بۆی نییە سەری كەسێكی تر بتاشێت كە ئەویش لە ئیحرامدایە، بەڵكو ئەوە كارێكی درووستە و لە ڕووی شەرعەوە هیچ عەیبێكی نییە.

 

2024-05-23

#وانەكانی_حەج_وعومرە:8
سەعیكردنی نێوان سەفاومەڕوا بە پرسیارو وەڵام

سەعیكردنی نێوان سەفا و مەڕوا شەعیرەیەكی هەرە مەزنی حەجە و ڕوكنێكە لە ڕوكنەكانی حەج و عومرە، نەكردنیشی بە هیچ پڕ ناكرێتەوە، نە بەسەربڕینی ئاژەڵ ونەبەهیچی تر، الله عزوجل دەربارەی فەرموویەتی: (إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَيْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا ۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ) البقرة:158. لێرەدا وكو ئەوەی لەم زجیرەدا ویستوومانە كارەكانی حەج وعومرە بە ڕوونی و بەئاسانی بخەینەڕوو، بە شێوەی پرسیار و وەڵام چەند باس و مەسەلەیەكی شەرعی گرنگ دەربارەی ئەم شەعیرە مەزنە باس دەكەین:

یەكەم:  سەفا ومروە لە كوێیە؟

لە ڕووی مێژوویی و جوگرافییەوە (الصفا والمروة) بریتین لە دوو كێوی بچووك، یان دوو تەپۆلكە لە مەككە، لە نزیكی كەعبە لەلای ڕۆژهەڵاتەوە، كاتی خۆی هاجەری دایكی ئیسماعیل علیه السلام لە نێوانیاندا ڕێی دەكرد و سەردەكەوتە سەریان بەدوای ڕزق وڕۆزی بۆ كوڕەكەی دەگەڕا.

دووەم :  ئايا درووستە بەدەر لە كاتی حەج و عومرە وەكو تطوع ئەو عیبادەتە ئەنجام بدرێت؟
سەعی كردنی نێوان سەفا ومەڕوا تەنها لە كاتەكانی حەج و عومرەدا دەبێت و درووست نییە كەسێك بەبێ حەج و عومرە ئەو عیبادەتە ئەنجام بدات، چونكە ئایەتەكەی سوڕەتی البقرة سەعیكردنەكەی بەستووەتە ئەو دوو عیبادەتەوە.

سێیەم:  مەرجەكانی سەعیكردنی شەرعی و وەرگیراو لە نێوان صفا و مروة چین؟

بۆ ئەوەی سەعیكردنەكەت بە پێی شەرع و بەڵگەكان بێت(سەعی كردن واتە پەلە رێكردن) پێویستە پێنج مەرجی تێدا بێت:
1- سەعیەكە بەدوای تەوافێكدا بێت.
2- بریتی بێت لە حەوت جار ڕێكردن لە نێوان سەفاومەڕوادا.
3- لە سەفاوە دەست پێ بكات و لە مەروە تەواو ببێت.
4- ڕێكردنەكەی لەو جێگەیە بێت كە بۆ ڕێكردنی نێوان سەفا ومڕوا دیاری كراوە نەك ئەوەی كە بۆ تەوافكردن دیاری كراوە.
5- پێویستە لە هەموو ئەو مەودایەی نێوان سەفاومەروا لە هەموویدا ڕێبكات و مەرجیش نییە سەربكەوێتە سەر هەر دوو بەرزاییەكە.

چوارەم:  سوننەت و مستحبات ی سەعیكردن نێوان سەفا ومەڕوا چین؟

سوننەت وایە بۆ ئەو كەسەی كە لە نێوان سەفا و مەروادا ڕێ دەكات:
1- دەستنوێژی هەبێت( بەبێ دەستنوێژیش سەعیكردنەكەی هەر درووستە).
2- باشتر وایە كاتێكی زۆر نەكەوێتە نێوان تەواف و سەعیكردنەكە.
- خوێندنەوەی ئایەتی : (إِنَّ ٱلصَّفَا وَٱلْمَرْوَةَ مِن شَعَآئِرِ ٱللَّهِ ۖ فَمَنْ حَجَّ ٱلْبَيْتَ أَوِ ٱعْتَمَرَ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِ أَن يَطَّوَّفَ بِهِمَا ۚ وَمَن تَطَوَّعَ خَيْرًا فَإِنَّ ٱللَّهَ شَاكِرٌ عَلِيمٌ). بۆ یەكەم جار كە بەرەو صفا دەڕوات.
3- سەركەوتنە سەر هەردوو بەرزایی الصفا و المروة سوننەتە و واجب نییە.
4- ڕێكردن بە خێراییەكی زۆر بەگوێرەی توانا لە نێوان هەردوو نیشانە سەوزەكەدا لە نێوان سەفاومڕوا ئەگەر قەرەباڵغی ڕێگر نەبوو.
5- زیكركردن و دوعاوپاڕانەوە لە نێوان شەوتەكانی ڕێكردندا.
6- ڕێكردنەكانی لە نێوان سەفا و مەڕوادا بەدوای یەكدا بن واتە ماوەیەكی زۆری نەكەوێتە بەین. بەڵام ئەگەر بۆ ماوەیەك ماندوو بوو پشوو وەربگرێت، یان بۆ نوێژ قامەت كراو بچێت بۆ نوێژ، ئاساییە نوێژەكەی بكات و دوایی بگەرێتەوە سەعیەكەی تەواو بكاتەوە.
7- ئافرەت بەهیچ شێوەیەك داوای لێ نەكراوە بە خێرایی ڕێبكات لە نێوان سەفاو مەڕوادا بەڵكو بە ڕێكردنێكی ئاسایی ڕێدەكات.

پینجەم:  دەستپێكردنی سەعیكردنی نێوان سەفاومەڕوا چۆن دەبێت؟

لە دوای تەواو كردنی حەوت جار سوڕانەوە بە دەوری كەعبەدا كە لەبەردە ڕەشەكەوە دەست پێ دەكات و هەر لەوێیش تەواو دەبێت، دوو ڕكات نوێژ لە پشت مەقامی إبراهیم یان لە هەر جێگەیەكی ناو حەڕەم دەكات و جارێكی تر ڕوو لە بەردە ڕەشەكە دەكات و ئەگەر توانی دەستی ڕاستی بەسەردا دەهێنێت و نەشیتوانی ڕوو لە جێگای سەعیكردن دەكات و ڕوو لە بەرزایی صفا دەكات و دەڵێت: (إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ) هەروەها دەتوانێت بڵێت: (نبدأ بما بدأ الله به) ئەگەرچی بە پێی ئەو فەرموودەی لە موسلیم و لە النسائي دا هاتووە باسەكە خیلافێك هەڵدەگرێت، بەلام  بوترێت باشترە . ئینجا سەردەكەوێتە سەر كێوی سەفا و ڕوو لە كەعبە دكات و دەست بەرز دەكاتەوە و دوعا دەكات و لە الله دەپاڕێتەوە، ئەوەشی كە جێگیر بووە لە پێغەمبەرەوە صلی الله علیه و سلم لەو جێگەیەدا ئەم دوعایەی دەكرد: (لا إله إلا الله وحده لا شريك له , له الملك وله الحمد وهو على كل شيء قدير . لا إله إلا الله وحده أنجز وعده ، ونصر عبده ، وهزم الأحزاب وحده) رواه مسلم (1218). دەتوانرێت ئەو زیكرە سێ جار بوترێتەوە و لە نێوانیاندا دوعا بكرێت و دوای سێیەم جار ئیتر دوعا نەكات وبەرەو مەڕوە دابەزێت.

شەشەم:  شێوازی ژماردنی شەوتەكاتی سەعیكردنی نێوان صفا و مروة چۆنە؟

ڕۆیشتن لە صفا بەرەو مروة شەوتێكە وگەڕانەوەش لە مروة بۆ صفا شەوتێكی ترە، واتە وەكو (طواف) نییە كە لە (حجر الأسود) ەوە بۆ (حجر الأسود) دەكاتە یەك سوڕانەوە، بەڵكو ئەمەیان بۆ نموونە لە صفا و جارێكی تر بگەیتەوە صفا دەكاتە دوو شەوت. بەم شێوە بەردەوام دەبێت تاكو حەوت جار ڕێكردن لە نێوان ئەو دوو بەرزاییەدا تەواو دەكات.

حەوتەم:  ئەگەر كەسێك بەهەڵە لە مەڕوەوە بۆ سەفا دەست پێ بكات لەو حاڵەتەدا ئەو بەشەی هەڵەیە و حیساب ناكرێت، ئەگەر بەو شێوە حەوت شەوتەكە تەواو بكات وەكو ئەوەیە شەش شەوت لە نێوان الصفا و المروة رێی كردبێت و پێویستە جارێكی تر ئەو تەنها شەوتە بگێڕێتەوە.
 بەڵام ئەگەر لەمەككە دەرچوو و گەڕایەوە وڵاتی خۆی شەوتێك و دوانی لەبەر هەر هۆكارێك نەكردبێت دەكرێت لەسەر فەتوای ئەو زانایانە ئیش بكات كە دەڵێن گرنگ ئەوە زۆرترینی شەوتەكانی كردبێت و سەعیەكەی تەواوە إن شاء الله.

هەشتەم:  چین ئەو هەڵانەی كە  پێویستە موسوڵمانان لەو جێگەیەدا خۆیانی لێ بپارێزن؟

بەهۆی نەشارەزایی باش لە زانستە شەرعییەكان و وردنەبوونەوە لەوەی كە سوننەتە و لەوەی كە لەشەرعدا ئەسلی نییە، موسوڵمانان دەكەونە كۆمەڵێك هەڵەی شەرعی لە كاتی ئەنجامدانی شەعیرەی سەعیكردنی نێوان صفا و مروة، لەوانە:
1- هەڵەیە هەموو جارێك كە سەركەوتیتە سەر سەفا و مەڕوا دەستت بەرز بكەیتەوە و ئاماژەی پێ بكەیت وەكو چۆن لە تەوافدا ئاماژە بۆ (الحجر الأسود) دەكەیت، بەڵكو ئەوەی كە سوننەتە بۆ دوعا كردن هەردوو دەستت بەرز بكەیتەوەو دوعا بكەیت.
2- هەڵەیە لە هەموو شەوتەكانی نێوان سەفاومەڕوادا بەخێرایی ڕێبكەیت، بەڵكو تەنها لە نێوان دوو عەلەمە سەوزەكدا خیرا و بەتوندی ڕێدەكەیت ئەگەر توانیت و نەبوویتە مایەی عەزیتدان بۆ ئەوانەی دەوروبەرت.
3- خوێندنەوەی ئایەتی: (إن الصفا والمروة من شعائر الله) هەموو جارێك كە ڕوو بكەیتە صفا و مروة هەڵەیە، بەڵكو تەنها یەكەم جار كە ڕوو دەكەیتە صفا دەیخوێنیتەوە.
4- هەڵەیە كەسێك وابزانێت یەك شەوتی سەعی كردن لە صفا دەست پێ دەكات و لە صفا تەواو دەبێت، چونكە ئەوە دوو شەوتە نەك یەك شەوت بێت.
5- تایبەت كردنی هەموو شەوتێك لە شەوتەكانی ڕێكردن لە نێوان (الصفا و المروة) بە دوعایەكی تایبەت هەڵەیە و كارێكی بیدعە و داهێنراوە.
6:  تطوع كردن بە تەنها ئەنجامدانی سەعی نێوان سەفا و مەڕوا هەڵەیە، بەڵكو پێویستە سەعیكردن بە دوای تەوافی دەوری كەعبەدا بێت، نەك كارێكی سەربەخۆ بێت.
7- هەڵەیە وا بزانرێت سەعی بەبێ دەستنوێژ درووست نییە، بەڵكو درووستە و سەعیكردنی نێوان (الصفا و المروة) هیچ گوناه و حەرەجێكی تێدا نییە.
8 -  هەڵەیە وا بزانرێت پەلە ڕێكردنی نێوان دوو نیشانە سەوزەكە تایبەتە بە سێ جاری سەرەتای شەوتەكانەوە، بەڵكو پەلە ڕێكردن لە نێوان ئەو دوو نیشانەدا گشتییە بۆ هەموو شەوتەكانی سەعی كردن ئەگەر كەسەكە توانای ئەوەی هەبێت و تەنها بۆ پیاوانیشە نەك بۆ ئافرەتان.
9-  هەڵەیە كاتێك قامەت  بۆ نوێژ بكرێت، كەسەكە هەر بەردەوام بێت لە رێكردنی نێوان سەفا و مەڕوا، بەڵكو سوننەت وایە سەعیكردنەكەی ڕابگرێت و بڕوات بۆ ئەنجامدان نوێژەكەی ودوای ئەوە بگەرێتەوە بۆ تەواو كردنی سەعیەكەی.
10-  هەڵەیە ئافرەتان سەربكەونە سەر صفا و مروة و بچنە ناو قەرەباڵغی پیاوانەوە وخۆیان تووشی گوناهی بەریەككەوتن لەگەڵ پیاواندا بكەن.

2024-05-23

#وانەكانی_حەج_وعومرە: 7
پوختەی حوكمە شەرعییەكانی تەواف كردن

(طواف) واتە حەوت جار سوڕانەوە بە دەوری كەعبەدا ، بە نیەتی عیبادەت و بە شێوازێكی دیاریكراو. تەوافیش چەند جۆر وناوێكی هەیە، لەوانە: 
- طواف القدوم: بۆ ئەو كەسەیە كە حەج بە شێوازی ئیفرادو قیران دەكات.
- طواف الإفاضة: ئەمە لەدوای ڕۆژی ڕاوەستان لە عەرەفات دەكرێت لە ڕۆژی جەژن یان دوای ئەوە و ڕوكنێكی حەجە.
- طواف العمرة: ڕوكنێكە بۆ عومرە كردن و عومرە بەبێ طواف بەتاڵە.
- طواف الوداع: لەپاش تەواوبوونی هەموو واجباتی حەج ئەنجام دەدرێت كاتێك حاجی دەیەوێت بەرەو وڵاتی خۆی بگەڕێتەوە. ئەمەش چەند حوكمێكی شەرعی تایبەتە بە تەواف:

1- لەدوای ئەوەی ئەو كەسەی نیازی حەج و عومرەی هەیە چووە ناو مزگەوتی حەرام ، باشترە بەبێ ئەوەی دوو ڕكات نوێژ بكات وەكو تحیة المسجد، یەكسەر دەست بە تەواف كردن بكات.
شێوازی سوڕانەوە بە دەوری كەعبەدا ئەوەیە لە لای (الحجر الأسود) بەردە ڕەشەكەوە تەوافەكەی دەست پێ بكات، سەرەتا ئەگەر بتواێت بەبێ ئەوەی عەزێتی كەس بدات و ئەگەر بەبێ پاڵپێوەنان و ئازاردانی كەس ماچی بەردە ڕەشەكە بكات ئەوە كارێكی باشە، ئەگەر نا دەستی پێوەبدات، ئەگەرنا هەر لە دووریشەوە درووستە ئاماژەی بۆ بكات و درووست نییە لە پێناو ماچ كردنی بەردەكەدا عەزێتی هیچ كەسێك بدات.

2- كە لەلای بەردە ڕەشەكەو دەستی بە تەواف كرد دەڵێت: بسم الله، ئەشتوانێت بلێت: بسم الله والله أكبر، بەڵام دوعای: (اللهم إيمانا بك، وتصديقا بكتابك، ووفاء بعهدك، واتباعا لسنة نبيك محمد صلى الله عليه وسلم) جێگیر نەبووە و ئەگەر وەكو دوعایەك بەبێ ئەوەی وابزانێت سوننەتە ئاساییە بوترێت. شێوازەكەشی ئەوەیە كەعبە دەخاتە لای چەپی خۆی و بەردەوام دەبێت لە تەوافدا  وبەلای ڕوكنی یەمانیدا تێدەپەڕێت وتاكو دەگاتەوە لای بەردەڕەشەكە دەبێتە یەك تەواف.

3- وتنی دوعای (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) لە نێوان بەردەڕەشەكەو ڕوكنی یەمانیدا لە هەندێ فەرموودەدا هاتووە و قسەش لەسەر سەنەدەكەی كراوە كە صحیح نییە، بەڵام هەندێ لە ئەهلی عیلم دەڵێن مادام فەرموودەكە مەشهورە وزۆربەی زانایان ئیشیان پێ كردووە ئاساییە ئەو دوعا مەزنە لەو جێگەیەدا بخوێنرێت.

4- بۆ ئەو كەسەی كە یەكەم طواف دەكات، سونەت وایە لە سێ شەوتی سەرەتای تەوافەكەدا ئەگەر بتوانێت خێرا ڕێبكات و لە چوار شەوتی كۆتایی ئاسایی ڕێبكات، وەكو لە سەحیحی بوخاریدا هاتووە: (كان رسول الله صلى الله عليه وسلم إذا طاف بالبيت الطواف الأول خب ثلاثاً ومشى أربعاً). ئەو كەسەش كەبەسەر عارەبانەوەیە هەمان حوكمی لەسەر جێبەجێ دەبێت، لە كاتی تەوافەكانیشدا دەتوانێت دوعای  (رَبَّنَا آتِنَا فِي الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الآخِرَةِ حَسَنَةً وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ) بخوێنێت وهەر دوعایەكی تریش كە هەڵە و قسەی ناشەرعی تێدا نەبێت دەتوانێت بیكات. دەشتوانێت قورئان بخوێنێت چونكە تەواف وەكو نوێژ وایە بۆیە قورئانی تێدا بخوینرێت باشترە.

5- لە كاتی سێ شەوتی یەكەمدا كە سوننەتە بۆ پیاوان خێرا ڕێبكەن، سوننەتیشە شانی ڕاستیان دەربكەوێت لەو سێ شەوتەدا، هەندێكیش لە زانایان دەڵێن لە هەموو شەوتەكادا (اضطباع) واتە شانی دەربخات باشترە.

6- سەبارەت بە دەستنوێژ بۆ تەواف ئەو مەسەلە لە نێوان زانایاندا هەندێك خیلافی لەسەرە ئایا واجبە  یان نا؟ ڕای پەسەند ئەوەیە كە واجب وایە بە دەستنوێژەوە تەواف بكرێت، ئەگەر كەسێكیش لە كاتی تەوافەكەیدا دەستنوێژی نەما دەبێت تەوافەكەی دوبارە بكاتەوە، لەسەر بۆچوونی ئەوانەی كە دەستنوێژ بە واجب دەزانن بۆ تەواف كرد.

6- هەندێك لە زانایان دەڵێن كەسێك نەخۆش نەبێت و توانای سوڕانەوەی بەدەوری كەعبەدا هەبێت درووست نییە بەسواری بە دەوریدا بسوڕێتەوە، ئەمەش لە كاتێكدایە كە جێگیر بووە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم بە سواری تەوافی كردووە، بەڵام هەندێ وەڵامیان لەسەر ئەو فەرموودە هەیە، لەوانە وتوویانە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم لەبەر ئەوە وای كردووە ببینرێت، چونكە ئەو پێشەنگ بووە و خەڵكی حەجی لێوە فێربوونە وخۆی فەرموویەتی: (خذوا عني مناسككم) واتە شێوازی حەجەكانتان لە منەوە وەربگرن.

7- ئافرەت ئەگەر پێش ئەوەی دەست بە تەواف كردن بكات یان لە كاتی تەوافدا تووشی (حیض) سوڕی مانگانە بوو، ئەسڵ وایە كە واز لە تەوافەكەی بهێنێت تاكو پاك دەبێتەوە، بەڵام ئەم مەسەلەش لە نێوان زانایاندا خیلافی لەسەرە، هەندێ لە زانا گەورەكانی وەكو ابن تیمیة و ابن القیم و لە هاوچەرخەكانیش ابن باز لەسەر ئەو بۆچوونەن كە ئەگەر ئافرەت توشی ئەو حاڵەتە بوو وترسی بوو لە هاورێكانی دوابكەێت یان تووشی ئیحراجی و زیان ببێت، دەتوانێت بە هۆكارەكانی خۆ پاككردنەوە خۆی پاك ڕابگرێت و درووستە تەوافی خۆی بكات و هیچ كەفارەت و فیدیەشی لەسەر نییە،

8- هەركێ لە كاتی تەوافكرددا ژمارەی سوڕانەوەكانی لێ تێكچوو نەیزانی چەند جار تەوافی كردووە، زانایان فەرموویانە دەبێت گومان لابدات و یەقین لەو مەسەلەدا بۆ خۆی درووست بكات، بۆ نموونە نازانێت چوار جار یان پێنج جار بەدەوری كەعبەدا سوڕاوەتەوە، بڕیار بدات یەكێك لەو دوو ژمارە تەواوە و بینا لەسەر ئەوە بكات، بەڵام ئەگەر دوای تەواو بوونی تەوافەكەی گومانی بۆ درووست بوو، نابێت ئاوەڕ لەو گومانە بداتەوە و تەوافەكانی درووستن و پێوست بە دووبارە كردنەوە ناكات، مەگەر لە حاڵەتێكدا كە بەیەقین بزانێت هەڵەی كردووە.

9- ئەگەر ئەو كەسەی بە ئامرازێكی سواری تەواف دەكات وكەسێك یارمەتی پاڵنان و ئیشەكانی تری بۆ ئەكات، ئەگەر لەكاتی تەوافەكەدا خەوی لێ كەوت تەوافەكەی بەتاڵ دەبێتەوە و دەبێت دووبارەی بكاتەوە، مەگەر خەوەكەی وەنەوزێكی خێرا بێت و خەوێكی قوڵ نەبێت، لەو حاڵەتەدا هیچی لەسەر نییە،

10- قسە كردن لە كاتی تەواف كرندا بە مۆبایل بێت یان قسەكردن بێت لەگەڵ كەسێكدا لە تەنیشتی ڕێدەكات درووستە، چونكە ئەگەرچی لە فەرموودەكاندا هاتووە كە تەواف وەكو نوێژ وایە بەڵام لەمەسەلەی قسە كردندا لە نوێژ جیادەبێتەوە كە بەقسەكردن عیبادەتەكە بەتاڵ نابێتەوە.

11- درووست نییە وەكو تەبەڕوك دەست بە پۆشاكی كەعبە و دیوارەكانیدا بهێنرێت و ئەوە كارێكی بیدعەیە، هەروەها ماچ كردنی ڕوكنی یەمانی و ئاماژە بۆ كردنی لە دوورەوە هەڵەیە وپێویست ناكات،

12- دەنگ بەرزكردنەوە بە دوعا لە كاتی تەوافدا، یان یەكێك پێش بكەویت و دوعا بخوینێت و كۆمەڵێك بەدوایدا دووبارەی بكەنەوە، یان هەر سوڕانەوەیەك لە حەوت سوڕانەوەكە بەدەوری كەعبەدا دوعایەكی دیاریكراوی بۆ تایبەت بكرێت، یان كەسێك باوەێی وابێت بەردەڕەشەكە توانای هیچ شتێكی هەیە، هەموو ئەوانە هەڵەن و كاری نادرووستن.

13- لەپاش تەواوكردنی حەوت جار سوڕانەوە بە دەوری كەعبەدا كە لە بەردەڕەشەكەوە دەست پێ دەكات و هەر لەوێیش تەواو دەبێت، كەسی تەوافكار شانی دادەپۆشێت و ئینجا بەرەو لای مەقامی ئیبراهیم علیه السلام دەڕوات و دەڵێت: (وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى) ودوو ڕكات نوێژ دەكات ومەرجیش نییە هەر لەوێدا بێت، بەڵكو لە هەرجێگەیەكی ناو مزگەوتی حەڕام بیكات درووستە، لە ڕكاتی یەكەمدا قل (یا أیها الكافرون) و لە ڕكاتی دووەمدا (قل هو الله أحد) دەخوێنێت، لە پاش تەواو كردنی ئەو دوو ڕكاتە سوننەت وایە بەرەو لای بەردەڕەشەكە بڕوات و بەدەستی ڕاستی دەستی پیابهێنێت، وەكو لە سەحیحی موسلیمدا هاتووە:  (ثم عاد إلى الركن فاستلمه) بەڵام ئەگەر كەسێك ئەو كارە نەكات هیچی ناكەوێتەسەر و عومرەو حەجەكەی درووستە و نوقسانی تێدا نییە.

2024-05-23
چەند باسێك دەربارەی جلال الدین الرومي و الشمس التبریزي pdf
الزمن في الروایات الحائزة علی الجائزة العالمیة للروایة العربیة 2018-2020
سقوط الحضارات والدول ي المفهوم القرآني قراءة في كتاب التفسير الاسلامي للتاريخ
التناص القرآني في شعر عمر بهاء الأميري ديوان مع الله أنموذجاً
بیر لە پشتی ڕواڵەتەكان بكەرەوە
چەند پرسیارێك لە ئەشاعیره
2024-04-18
ئایا ئەشاعیرە زۆرینەن؟
2024-04-18
القرطبي دەڵێت ئێمە مەزهەبی سەلەفمان لەلا قبوڵ نییە
2024-04-18
پەیوەندی ئەشاعیرەو سۆفییەكان
2024-04-18
17فخر الدين الرازي
00:00
/
00:00
2024-04-18
أبو حامد الغزالي
00:00
/
00:00
2024-04-18
أبو القاسم القُشَيري
00:00
/
00:00
2024-04-18
أبو المعالي الجويني
00:00
/
00:00
2024-04-18
زانستی قیرائات وچه‌ند وریاكردنه‌وه‌یه‌كی پێویست
زنجیره‌ی جوان خوێندنه‌وه‌ی سوره‌تی (الفاتحة) ١١- آمین
2018-04-17
زنجیره‌ی جوان خوێندنه‌وه‌ی سوره‌تی (الفاتحة) ١٠- ولا الضالین
2018-04-17
زنجیره‌ی جوان خوێندنه‌وه‌ی سوره‌تی (الفاتحة) ٩- غیر المغضوب علیهم
2018-04-17
ئیسلام ئوممەتی سەنەدە !
هەر حوكمێك لە سوننەتدا هاتبێت وەكو ئەوەیە لە قورئاندا هاتبێت ئەگەر گومڕایەك نكۆڵی لە حوكمێكی ئیسلامی چەسپاو بكات و ئینكاری بەبەڵگەبوون و حوججیەتی سوننەت بكات، بە زمانی حاڵی پەشێواوی بڵێت قورئانمان بەسە، سوننەتیش مەگەر ئەوەی وەربگرین كە لە گەڵ قورئاندا یەكبگرێتەوە، ئەو كەسە موسوڵمانێتی خۆی بەو قسەیە خستووەتە ژێر پرسیارەوە ولە لێواری هەڵوەشاندنەوەی گرێبەستی موسوڵمانێتی خۆی نزیك بووەتەوە، لە ڕاستیشدا شتێكی سەیر و سەمەرە لەوەدا نییە، چونكە گومڕاكان چاوەڕوانی قسەی لەوە باشتریان لێ ناكرێت! بەڵام كارەسات و نیشانەی لادانی هەرە گەورەی باشەكان یان بەناو باشەكان ئەوەیە: دوای ئەو لادان و ناماقوڵییەی كە ئەو گومرایە دەیكات، هێشتا وەكو موسوڵمانێك بگرە وەكو كەسایەتی و بانگخوازێكیش سەیر دەكرێت و مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێت، و وەكو ئەوەی هیچ شەكرێكی هەر نەشكاندبێ، ئەوەش -بە بۆچوونی من - بۆ دوو هۆكار دەگەڕێتەوە: یەكەم زۆرینەی خەڵكی جەهلێكی ئەوتۆ گەورەیان بە دینەكەیان هەیە تەنها مەگەر سەجدە بردنیان بۆ بتێك بەلاوە تاوان و هەڵە بێت! ئەگینا هەر لادانیكی تر لەبیروباوڕ - بەتایبەتی ئەگەر زمان لووسێك بیرازێنیتەوە - بەلایانەوە ئاساییە و كێشەیەكی تێدا نابینین! دووەم خەڵكی غیرەتیان بۆ زۆر شت دەجوڵێت وەكو نەتەوە و میللەت و خزمایەتی و هاوسەر و ماڵ و منأڵ وشتی تر، بەڵام بە دەگمەن غیرەتیان بۆ دینەكەیان بجوڵێت، بەزمانی حاڵیان دەڵین ئیمە كارمان بەسەر ئەو باسانەوە چییە، ڕێزیش لە هەموو گومڕا و بێ دینیكیش دەگرین چونكە برای نەتەویمانن! جگە لە مافی نەتەوایەتی مافی هاوشاری و هاوحیزبی وخاڵی هاوبەشی تریشمان لەگەڵیدا هەیە كە هەموو ئەوانە لە ئیسلام گرنگترن بەلامانەوە، ئەم قسەیەش بە زمانی كردار نەك گوفتار دەكرێت، بۆیە ئیسلام لە جیهاندا و لە كوردستانی خۆماندا بە قۆناغێكی نامۆیی و غەریبیدا تیدەپەڕێت. بەوەش بۆت دەر دەكەوێت كەسەكانی تریش كە ئەو و هاوشێوەی ئەویان بەو قسەو بە قسەی لەوە ناشیرینتر و ناماقوڵتریشەوە هەر قبوڵە و دڵیان نایەت بۆ شتی وا دڵی بشكێنن و لە گوڵێك كاڵتری پێ بڵێن! لەوە بۆت دەرد دەكەوێت خەلكی بە شێوەیەكی ڕاستەقینە ملكەچی ئیسلامی كیتاب و سوننەت نین و بە شێوە كۆنە كلاسیكیەكەی ئیسلام قبوڵ ناكەن و ڕەتیدەكەنەوە، لەبەرانبەریشدا ئیسلامێكی تریان بۆخۆیان داتاشیوە و پێیان قبولە، پەیوەندییەكە لە نێوان پەروەردگار وبەندەكانیدا ئەوان عیبادەتی بۆ بكەن، ئەویش لەبەرانبەردا هیچ دەستێوەردانێك لە كاروباری ژیانیان نەكات، خۆیان چۆنیان پێ باشە بەو شیوە بیبەن بەڕێوە. إحسان برهان الدین 25 ذو الحجة 1441 15 آب 2020
2021-11-06
له‌ خویندنه‌وه‌كانم له‌م ماوه‌ی رابوردودا له‌ باره‌ی مێژووی نكۆڵی كردن له‌ سوننه‌ت و بانگه‌شه‌ی ئیعتیزالی هاوچه‌رخ ،بۆم ده‌ركه‌وت كه‌ بانگه‌شه‌ی ده‌ستكاریكردنی بنه‌ماكانی ئیسلام كۆنه‌وڕۆژهه‌ڵاتناسه‌كان دستێكی باڵایانهه‌بووه‌ له‌ ده‌ستپیكردن و په‌ره‌پێدانی بۆ نموونه‌: ڕۆژهه‌لاتناسی به‌ریتانی به‌ ناوبانگ هاملتۆن جب كه‌ له‌ ساڵی 1971ز وه‌فاتی كردوه‌ ، له‌ كتێبی (إلی أین یتجه الإسلام) دا به‌ ئه‌وپه‌ڕی ڕاشكاوی داوا له‌ سه‌ران و سه‌ركرده‌كانی جیهانی ئیسلامی ده‌كات - به‌ تایبه‌ت لاوه‌كان- كه‌ هه‌ڵسن به‌ ئه‌نجامدانی گۆڕانكاری له‌ بنه‌ماكانی ئیسلامدا وهه‌موو ئه‌وسنوورانه‌ ببه‌زینن كه‌ پێانده‌وترێت نه‌گۆڕ وپیرۆز ،به‌و شێوه‌ی كه‌ له‌ گه‌ڵ شارستانی ئه‌وروپا بگونجیت ، به‌مه‌ش ئه‌توانن به‌ ته‌واوه‌تی ببنه‌ شوێنكه‌وتوو پاشكۆی ڕۆژئاوا ،ئه‌م وته‌یه‌ش زۆر سه‌یر نییه‌ له‌ ڕۆژهه‌ڵاتناسێكی وه‌كو جب ، هه‌رچه‌ند هه‌ندێ پێیان وایه‌ كه‌سێكی میانڕه‌وه‌و ستایشی پێغه‌مبه‌ری كردووه‌ صلی الله علیه وسلم ، به‌لام ئه‌وه‌ی سه‌رنجم له‌ وته‌كه‌یدا ڕاده‌كێشێ ئه‌وه‌یه‌، ئه‌و یه‌كێكه‌ له‌ پێشه‌نگه‌كانی ئه‌وانه‌ كه‌ ئه‌مڕۆ خه‌ریكی گۆڕانكارین له‌ بنه‌ماكانی ئیسلامدا و ده‌یانه‌ویت به‌ناوی تازه‌گه‌رییه‌وه‌ داروبه‌ردی ئیسلام تێكبده‌ن وناشتوانن. إحسان برهان الدین 24-5-2015 سلێمانی  
2018-04-14
له‌ مه‌ڕ ڕاگه‌یاندنی جه‌نگی دژه‌ فه‌رمووده‌ ، شێوازێكی تازه‌ له‌ جه‌نگی گومان دروستكردن له‌ كوردستان ڕه‌چاو ده‌كرێت ،جه‌نگاوه‌ره‌كانی ئه‌م نه‌به‌رده‌ هه‌ندێكن له‌ به‌ ناو ڕوناكبیر و مامۆستا وبانگخواز و كه‌سی دڵ پڕ له‌ گومان به‌رانبه‌ر مێژووی ئیسلام ، كه‌ سه‌رقاڵی ئه‌وه‌ن كای كۆنی ناحه‌زانی ئیسلام و لاده‌ران به‌ با بكه‌ن و هاتوون له‌م ساته‌ هه‌ستیاره‌دا له‌ مێژووی ناوچه‌كه‌و كوردستان له‌ ئاوی لێڵدا ڕاو ده‌كه‌ن و به‌ هه‌لی ده‌زانن له‌ ده‌رگای گومان دروستكردن له‌ ده‌وری فه‌رمووده‌كانی پێغه‌مبه‌ر صلی الله علیه وسلم وزیندووكردنه‌وه‌ی بیرۆكه‌ی خه‌واریج و موعته‌زیله‌ بێنه‌ ژووره‌وه‌ ، له‌ڕاستیدا ئه‌م هه‌وڵانه‌ی به‌ڕێوه‌ده‌چن له‌ كوردستان هه‌وڵگه‌لێكی نه‌زۆك و لاوازن و پێچه‌وانه‌ی ئاڕاسته‌ی سه‌رجه‌م ئێمه‌ی كوردی موسوڵمانی سوننیه‌ ، ئه‌وان به‌ تێكڕا پشت ده‌به‌ستن به‌و گومانانه‌ی گومڕاكانی عه‌ره‌ب له‌ میسر وسودان وسوریاو وڵاتانی تر ده‌یڵێن و ده‌ینووسن و خۆیان له‌ بازنه‌یه‌كی لاساییكردنه‌وه‌ی ڕه‌ها ده‌بیننه‌وه‌ ، ئه‌مانه‌ی كه‌ به‌ نیازن ده‌ستپێكی تۆماركردنی ئه‌م لاپه‌ڕه‌ ڕه‌شه‌ بن له‌ كوردستان هه‌ندێكیان به‌ ڕواڵه‌ت وه‌كو ئیسلامی خۆیان پێناسه‌ ده‌كه‌ن ، یان خه‌ڵكی وا ده‌یانناسن ، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا ئه‌وان وه‌كو هه‌ر نه‌خۆشێك خۆیان پێویستیان به‌ چاره‌سه‌ر هه‌یه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر ڕاسته‌ شه‌قامی كیتاب و سوننه‌ت و تێگه‌یشتنی زانا گه‌وره‌ شایه‌تی بۆ دراوه‌كانی ئه‌م ئوممه‌ته‌ ، یان ئه‌وه‌یه‌ خۆیان وه‌كو هه‌ر موعته‌زیله‌و تاقمێكی تری گومڕا بناسێنن و به‌ ڕاشكاوی بڵێن ئێمه‌ هاتووین ئه‌و ڕێبازه‌ زیندوو بكه‌ینه‌وه‌، كه‌ هه‌ندێكیان خه‌ریكن ئه‌و ڕاستیه‌ به‌ زمانی خۆیان ئه‌دركێنن ، سیمای دیاری ئه‌م كه‌سانه‌ ده‌ربڕینی گومانه‌ ده‌رباره‌ی سه‌رجه‌م مێژووی ئیسلام هه‌ر له‌ هاوه‌ڵانه‌وه‌ تاكو هه‌ر كه‌سێكی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ی خۆمان كه‌ به‌رگری له‌ ڕێبازی ئه‌هلی سوننه‌ت وجه‌ماعه‌ت بكات ، له‌ ڕووی چه‌واشه‌كاریشه‌وه‌ هه‌ندێكیان به‌ڵگه‌ له‌ كتێبه‌كانی ابن تیمیة و شاطبي وهه‌ندێ ئوصوڵی تر ئه‌هێننه‌وه‌ ، ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ خۆیان چاك ده‌زانن ئه‌و كاره‌یان خۆڵ له‌ چاو كردنه‌و و ئه‌و پێشه‌وایانه‌ بێ به‌رین له‌ كه‌سانێك نكۆڵی له‌ به‌ڵگه‌بوونی سوننه‌ت بكه‌ن ، یان به‌ بێ هیچ شه‌رمێك و ترسێك له‌ خوا وموسوڵمانان و مێژوو ، وته‌ی ڕۆژهه‌ڵاتناس و سه‌رگه‌ردانه‌كانی عه‌ره‌ب دووباره‌ بكه‌نه‌وه‌و باری موسوڵمانی كوردی پێ قورس بكه‌ن و ڕۆڵی گومڕاكردنیان له‌ گه‌ڵدا بگێڕن . ترسناكی ده‌ردی ئه‌م كه‌سانه‌ له‌وه‌دایه‌ نه‌خۆشینه‌كه‌یان بۆ خه‌ڵكی ساده‌و كه‌م زانست ده‌گوێزرێته‌وه‌ و پێویسته‌ وه‌كو ئه‌ركێكی ئیسلامی و ڕه‌وشتی و نه‌ته‌وایه‌تیش - چونكه‌ ئیسلام ئایینی نه‌ته‌وه‌ی كورده‌ - ڕێوشوێنی پێویست بگرینه‌به‌ر و به‌رپه‌رچ بدرێنه‌وه‌و هه‌ست به‌ به‌رپرسیارێتی بكرێت له‌ ئاستی ئه‌م بانگه‌شه‌یه‌ی كه‌ جۆرێك له‌ خۆیه‌كلاكردنه‌وه‌ی پێوه‌ دیاره‌و هه‌ندێ لایه‌ن و ده‌زگای ڕاگه‌یاندنیش كاری بۆ ده‌كه‌ن ، پێویسته‌ كه‌سانی زانا و فێرخوازانی زانست وپه‌یڕه‌وانی قورئان و فه‌رمووده‌ به‌ به‌ڵگه‌ وسه‌ركوتكردنه‌وه‌ ڕوو به‌ڕووی ئه‌و لاده‌رانه‌ ببنه‌وه‌ و ڕێگه‌یان نه‌ده‌ن بێ ڕێزی به‌رانبه‌ر فه‌رمووده‌كان و هاوه‌ڵان وزانایانی سه‌له‌ف بكه‌ن ، چونكه‌ ئه‌وان له‌ بێ ده‌نگی په‌یڕه‌وانی سوننه‌ت گومان ده‌به‌ن له‌سه‌ر حه‌ق بن و به‌ڵگه‌كانیان له‌ دژایه‌تی فه‌رمووده‌و و مێژووی هاوه‌لان به‌ هێز بن ، ته‌نانه‌ت بێ ڕێزییان گه‌یشتووه‌ته‌ ئاستێك له‌سه‌ر كه‌ناڵه‌ ئیسلامییه‌كانه‌وه‌ گومڕایه‌كیان خۆی له‌ ئه‌بو به‌كر و عومه‌ر ڕه‌زای خۆایان لێبێت به‌ عاقڵتر بزانێت و به‌وان بڵێت نه‌زان بوونه‌ ! ئه‌م لاده‌رانه‌ مێشكیان بوه‌ته‌ زه‌مینه‌یه‌ك بۆ گه‌شه‌كردن وچالاك بوونی گومان و ڕه‌خنه‌ له‌ زۆربه‌ی بڕگه‌كانی ئیسلام ، به‌ چاویلكه‌یه‌كی ڕشه‌وه‌ كه‌ پێیان به‌خشراوه‌ له‌لایه‌ن ناحه‌زانی ئیسلامه‌وه‌ ته‌ماشای سه‌رچاوه‌ی دووه‌می ئایینی ئیسلام ده‌كه‌ن كه‌ فه‌رمووده‌یه‌، ئه‌وان وه‌كو خۆیان ده‌ڵێن ده‌قه‌كان دووباره‌ ده‌خوێننه‌وه‌ ! ئه‌گه‌ر چی ئه‌م خاوه‌ن هه‌ڵویستانه‌ به‌رانبه‌ر بیروباوه‌ڕه‌كانی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت زۆریان زاراوه‌ی (قورئانی) -به‌م پێناسه‌ی ئه‌مڕۆ له‌ گۆڕه‌پانی جیهاندا بوونیان هه‌یه‌- ده‌یانگرێته‌وه‌ وشوێنكه‌وتوویه‌كی راسته‌قینه‌ی بست به‌ بستی قورئانییه‌كانن وه‌كو: أحمد صبحي منصور و حسن الترابي وجمال البنا والحابري وحسن حنفي و شه‌ریعه‌تی و سروش وعدنان إبراهیم و هاوشێوه‌كانیان ، به‌ڵام له‌ ڕاستیدا هه‌ندێكیان ته‌نها قوربانییه‌كن بۆ جه‌هل و خوێندنه‌وه‌ی ئاوه‌ژوو بۆ ئیسلام وه‌كو بیروباوه‌ڕ و شه‌ریعه‌ت و مێژوو ، ئه‌و جۆره‌شیان - كه‌ پۆشاكی جه‌هلیان پۆشیوه‌ و دڵنیام سوڕه‌تی فاتیحه‌ی ناو نوێژیان ڕه‌وان نییه‌ - هێشتا هیوای چاره‌سه‌ر و چاكبوونه‌وه‌یان بۆ ده‌كرێت ، ئه‌وه‌نده‌ش جێگای به‌زه‌یین هه‌رگیز جێگای ڕق لێبوون و تووڕه‌بوون نین ، به‌ڵام به‌ گشتی ده‌ڵێم: ئه‌مه‌ قۆناغێكی هه‌ستیاره‌ له‌ مێژووی كوردستان ،هه‌ركێیش ئازاده‌ لاپه‌ڕه‌یه‌كی سپی یان ڕه‌ش بۆ خۆی تۆمار بكات ..خوای گه‌وره‌ش ڕۆژێكی بۆ لێپرسینه‌وه‌ داناوه‌ زۆر نزیكه‌ ، چونكه‌ هه‌ر كه‌سێك دونیای به‌ جێهێشت قیامه‌تی هه‌ڵده‌سێت ،إن موعدهم الصبح ألیس الصبح بقریب. إحسان برهان الدین 2015-7-5 سلێمانی
2018-04-14