#چل_پەیام_بۆئافرەتان: 36
پێوەرەكانی مامەڵە كردن لەگەڵ خەو بینین و تەفسیرەكەیدا
لە ناو بەشێك لە ئافرەتاندا گرنگی زۆر و لە ڕادە بەدەر بە مەسەلەی خەو بینین دەدرێت، لێكدانەوەو تەفسیری خەویش بەداخەوە لەناو موسوڵماناندا بە پێوەری شەرعی خۆی مامەلەی لەگەڵدا ناكرێت و ئەویش هاوشێوەی مەسەلەی حەسوددی و جنۆكە لە سنووری شەرعی خۆی دەركراوەو هەندێ كەس لە ڕێگەی قۆستنەوەی هەلی لاوازی ئافرەتان و عاتیفی بوونیان، خراپ كەڵك لەو پرسە وەردەگرن و لە خۆیانەوە جۆرەها قسەو لێكدانەوەی بێ بەڵگە دەكەن ودەبنە مایەی دڵەراوێی و تووش بوونی هەڵە. باشترە كە خەوێكتان بینی ئەم چەند ڕاستییە بزانن:
- نابێت زۆر بایەخ بە خەو بدەن و خۆتانی پێوە سەرقاڵ بكەن، چونكە ئەوە وەكو زانایان فەرموویانە دەبێتە ڕێگەیەك بۆ وەسوەسەی شەیتان و بیرۆكەی ترسناك و بێ بنەما بۆ ئەو كەسە درووست دەكات كە خەوەكەی بینیوە، بەتایبەتیش ئەگەر ئافرەت بێت.
1 - خەو سێ جۆرە: جۆرێكیان كە خاوەنەكەی خەمبار وتووشی دڵە ڕاوكێی دەكات ئەوە لە شەیتانەوەیە. بۆیە بەهەر خەوێك حەمبار و دڵگران بوویت ئەو خەوە لەشەیتانەوەیە و سێ جار بەلای چەپدا تف بكە و بڵێ أعوذ بالله من شر الشیطان ومن شر ما رأیت وبۆ كەسی مەگێڕەوە و لە خراپەكەی پارێزراو دەبیت إن شاء الله، نەك بەدوای تەفسیر و موعەبیری خەودا بگەرێیت.
بەشی دووەم وەكو باسمان كرد قسەی دڵ ودروونی خۆتە، ئەوەیە كە لە ڕابردوودا ڕوویداوە، یان ئەوەی كە پێت خۆشە و دەتەوێت لە داهاتوودا ڕوو بدات، یان ئەوەی كە دەترسیت ڕووبدات.
بەشی سێیەمیش مەعنای هەیە و ڕاستە و لەو جۆرەیە كە بەشێكە لە چل و شەش بەشی پێغەمبەرایەتی، بەڵام ڕێگایەكت نییە بەیەقین بزانیت ئەو خەوەت لەو جۆرەیە.
2- هەموو خەوێك مەرج نییە ڕاست و مەعنادار بێت، خەو هەیە وەسفی (أضغاث أحلام)ی لەسەر جێبەجێ دەبێت و هیچ مەعناو تەفسیرێكی نییە، نابێت بینەرەكەشی بەدوای تەفسیرەكەیدا بگەڕێت. زۆرێكیش لە خەوەكان داڵغەو خەیاڵی خودی كەسەكە یان باس و یادگاری كۆنی خۆیەتی و جۆریكە لە گێڕانەوە وبەبیرداهاتنی ڕووداوە كۆنەكان لە خەودا.
3 - ئەمڕۆ لێكدانەوەی خەو بووەتە گۆڕەپانێك بۆ بەدەست هێنانی پارەو ناوبانگ دەركردن و كڵاو خستنە سەر داماو وفەقیر حاڵ و خاوەن كێشە خێزانی و دەروونی و كێشە جۆراوجۆرەكان، بۆیە زۆر وریای ئەوانە بن كە پسپۆڕییان بووەتە تەعبیری و لێكدانەوەی خەو، ئەڵبەتە خەڵكانی باش و بێ نیازی خراپیش لەو بوارەدا هەن بەڵام كەمن.
4- پێم باش نییە بۆ زانینی واتای خەو كەس بچێتە لای ئەوانەی بەو پیشەوە ناسراون و لە تەفسیر وتەبیركردنی هیچ خەوێك سڵ ناكەنەوە و دەست بۆ دەم نابەن، بەڵام ئەگەر هەر سوور بوون لەسەر ئەوەی خەوەكەتان بۆ كەسێك باس بكەن، دەبێت ئەو كەسە دڵسۆز بێت و خاون عەقیدەیەكی ڕاست و درووستی ئەهلی سوننەت بێت و خاوەنی عیلمی شەرعی بێت و بازرگانی نەكات بە تەفسیری خەو، یان لە كەناڵی ڕاگەیاندن و یوتیوب و تۆڕە كۆمەڵایەتییەكاندا خۆی نمایش بكات و سنگی دەرپەڕاندبێت و پێشوازی هەموو خەوێ بكات و هەموویشی تەعبیر و تەفسیر بكات.
5 - لە دوای پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم كەس ناتوانێت بەیەقین بیبڕێتەوە كە ئەم خەوە ڕاستە و لای الله یە و لەو جۆرەیە كە بەشێكە لە چل و شەش بەش لە پێغەمبەرایەتی، چونكە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم لە ژیاندا نەماوە و وەحی دانابەزێت و دوا جار هەركێ خەو تەفسیر بكات قسەكەی جێگای گومانە ومەرج نییە تەفسیرەكەی ڕاست بێت، بۆی هەیە ڕاست بێت و بۆی هەیە زۆر لە ڕاستییەوە دوور بێت.
6 - ئەو كەسەی تەفسیر كردنی بۆ خەو بایەخی پێبدرێت دەبێت شارەزای كیتاب و سونەت بێت وكاریان پێ بكات واتە خاوەن عەقیدەیەكی ڕاست و درووست بێت ، هەروەها شارەزای زمانی عەرەبیش بێت، ئەو سێ مەرجە بنەمای كاری تەفسیركردنی خەوەو سەرەڕای ئەوەش لێكدانەوەكەی هەر یەقین نابەخشێت.
7 - لەناو میللەتی كورددا جۆرێك لە لێكدانەوەی خەو سەری هەڵداوە موعەبیرەكە چی خەوێكی بۆ بگێڕیتەوە تەفسیرەكەی بەلای دەست وەشاندنی جن و تووشبوون بە چاو وبە حەسوودیدادەبات، دوای ئەوەی خەوەكەت بۆ گێڕایەوە دەربارەی تەندروستی جەستەیی و دەروونی چەند پرسیارێكت لێ دەكات و بەدوایدا حوكمەكەی دەردەكات ئەویش ئەوەیە تۆ چاوت لێ دراوە، یان جنۆكەیەك زەفەری پێت بردووە و چووتە ناو لاشەتەوە وهەندێكیان زانیاری تەواو دەربارەی جنۆكەكە و ڕەگەزی و نەتەوە و جۆر و تواناكانی دەخاتەڕوو، ئەوەش بێگومان بە ئاسان چارەسەر نابیت، بەڵكو دەبیت بەچەندەها جەلسە لە داهاتوودا هەوڵی دەركردنی ئەو جنۆكەیە لەلاشەی ئەو داماوەدا بدات. ئەمەش پێ دەوترێت زێدەڕەوی و قسەی بێ بەڵگە و بازرگانی بە خەم و ئازاری خەڵكەوە، هەروەها پیشی دەوترێت دەستبڕینی خەڵكی و قۆستنەوەی كێشە و نەهامەتی كەسە سادە و نەزانەكان، كە دواجار ئەوانە دەكەن بە موشتەری و مەعمیلی خۆیان، چونكە دوای ئەوە قۆناغی ڕوقیە و تۆقاندن و پارە پێ دەركردنیان دەست پێ دەكات(ئەڵبەتە هەموو موعەبیرەكان بەو شێوە نین).
8- خەو بینین لە ردێژایی مێژووی ئیسلامدا هەمیشە بیانووی ئەهلی بیدەع و قەبر پەرست و خەڵكی دەججال و چەواشەكار بووە بۆ خۆڵ لەچاو كردنی خەڵكی و بڵاوكردنەوەی شیرك و بیدعە، لە كتێبی (عوسمانییەكان لە چەند وێستگەیەكی باسنەكراودا) بەشێكم لەو كارەساتانە باس كردووە كە ئەهلی شیرك و بیدەع لە مێژوودا و بەتایبەتی لەسەردەمی عوسمانییەكاندا بە بیانووی خەو بینین بە پیاوچاكان و بە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم لەناو ئوممەتی ئیسلامدا بڵاویان دەكردەوە، زۆرێك لەو قەبر و مەزارگا و شەخسانەش كە ئێستا هەیە ئەسڵەكەی بۆ خەوێك دەگێڕێتەوە كە دەجالێك بینێوێتی و دواتر ئەو قەبرەیان لەسەر بنەمای خەوەكەی درووست كردووە بۆ بڵاوكردنەوەی شیرك و بیدعە.
لە ڕاستیدا بينينى خهوى خۆش وباش، دڵخۆشكهره وهاندهره بۆ كردهوهى چاكه وهەست كردن بە ئاسوودەیی، بهڵام ههر خهوێك فهرمانێكى تێدا بوو بۆ ئهنجامدانى كارێك، يان پچڕانى پهيوهندى لهگهڵ كهسێك، يان لاواز كردن و تصحيح كردنى فهرموودهيهك، يان تۆمهتباركردنى كهسێك به تۆمهتێكى دياركراو، يان زانيارييهكى تێدا بوو دهربارهى ژيانى ڕۆژانهت، هيچ حوكمێكى شهرعى پێ جێگير ناكرێت وئاوڕى لێ نادرێتهوه.
بۆ نموونه كهسێك له خهويدا بينى پياوچاكێك يان تهنانهت خودى پێغهمبهر صلى الله عليه وسلم خۆى هاته خهوى و پێى وت: هاوسهرهكهت كهسێكى باش نييهو لێى جيا بهرهوه، يان وريايى پێت دا دهربارهى ههر كهسێك كه لێى دوربكهويتهوه یان كەسێكی باشە و لێی نزیك بەرەوە، به هيچ شێوهيهك نابێت لەسەر بنەمای ئەو خەوە وا بكهيت، چونكه ئههلى عيلم لهسهر ئهوه يهك دهنگن كه :(الرؤيا المنامية لا يثبت بها حكم شرعي) واته: ئهوهى له خهودا دهيبينى هيچ حوكمێكى پێ جێگير نابێت. یان دڵخۆشكەرە و الحمدلله، یان بە پێچەوانەیە و سی تف بەلای چەپتدا بكە و لەشەڕو خراپەی ئەو خەوە پەنا بە الله تعالی بگرە، هەر ئەوەندە!
زانای ناودار یحیی النووي فهرموويهتى: ( لو كانت ليلة الثلاثين من شعبان ولم ير الناس الهلال، فرأى إنسان النبي صلى الله عليه وسلم في المنام فقال له: الليلة أول رمضان لم يصح الصوم بهذا المنام، لا لصاحب المنام ولا لغيره).واته: ئهگهر شهوى سى شهعبان بوو كهسيش مانگى نهبينيبوو، كهسێك پێغهمبهر صلى الله عليه وسلم ی بينى له خهودا و پێی وت: سبهينێ يهكهم ڕۆژى ڕهمهزانه، ئهو خهوه ئيشى پێ ناكرێت.
(رؤيا) له فهرموودهيهكى بوخاريدا هاتووه له لایەن الله سەرچاوە دەگرێت و (حلم) له شهيتانهوهیە، بهڵام روئیایش تهنها دڵخۆشكهرهو ههرگيز حوكمى شهرعى پێ ديارى ناكرێت، لهفهرمودهيهكدا له سهحيحى بوخاريدا هاتووه:( لم يبق من النبوة إلا المبشرات، قالوا وما المبشرات، قال: الرؤيا الصالحة. وفي رواية أنه لم يبق من مبشرات النبوة إلا الرؤيا الصالحة يراها المسلم أو ترى له) واته به (مبشرات) ناوى بردووه كه تهنها دڵخۆشكهره وموژدهبهخشه.
لهوانهشه ههندێ خهو ورياييكردنهوهى تێدا بێت بۆ كهسى تاوانبار ولاڕێ، ئهوه پێويسته له تاوانهكهى بگهڕێتهوه و پهند وهربگرێت، بهڵام ههرچى خهوێك پهيوهندى به حوكمدان بوو بهسهر كهسهكانهوه له ڕووى باشى وخراپى و دوورونزيكى له الله تعالی ، يان حوكمێكى دونيايى تێدا بوو وهكو ئهوهى بهپێى خهوێك وابزانيت شته دزراوهكهت فڵانهكهس دزيوێتى، يان نهێنييهكى ديارى كراو دهربخات بههيچ شێوهيهك پشتى پێ نابهسترێت.
پوختهى باسهكهم ئهوهيه:
- خهو به هيچ شێوهيهك سهرچاوهيهك نييه بۆ شهرع و حوكمى شهرعى.
- خهو سوننهتێكى پێ جێگير نابێت كه لهشهرعدا نهبێت و به پێچهوانهشهوه.
- ئهوهى لهشهرع و فهتواى زاناياندا جێگير بووه خهوى هيچ كهسێك نايگۆڕێت و ئهگهر ئهو كهسهش لهخهوهكهدا وتبێتى خودى پيغهمبهر بێت صلى الله عليه وسلم.
- خهو دڵخۆشكهره و لهوانهشه ورياكهرهوه بێت بۆ خاوهنهكهى له تاوان و سهرپێچى.
- هيچ مهسهلهيهكى بنچينهيى دين يان دونيا لهسهر بنهماى خهو يهكلا نابێتهوهو وپشتى پێ نابهسترێت، چونكه شهرعى الله ههموو وردهكارييهكى تێدايه و خهو يهكێك نييه لهسهرچاوهكانى.
- ئهگهر موسوڵمان ههر خهوێكى ناخۆشى بينى ئهوهنده بهسه پهنا بگرێته پەروەردگاری وهكو لهم فهرمودهدا له سهحيحى موسليم هاتووه"فمن رأى رؤيا فكره منها شيئا فلينفث عن يساره ، وليتعوذ بالله من الشيطان ، لا تضره ، ولا يخبر بها أحداً " واته: تهنها ئهوهندهى لهسهره كه باسى نهكات و له شه ڕى شه يتان پهنا بگرێته الله تعالی و سێ جار بهلاى چهپى خۆيدا تف بكات (بهبێ ئهوه تهڕى تێدا بێت تفهكهى) ئيتر هيچ زيانێكى لهو خهوه پێ ناگات إن شاء الله.
تێبینی: ئەم نووسینە بەشێكە لە كتێبی چل پەیام بۆ ئافرەتان كە چەند سالێك لەمەوبەر چاپ كراوە، لەڕاستیدا ئەسڵی باسەكە ژن و پیاویش وەكو یەك دەگرێتەوە، بەڵام ئەو كات بەباشم زانی یەكێك لە باسەكانی ئەو زنجیرە پەیامەم بۆ ئافرەتان ئەم باسە بێت، چونكە ئافرەتان خۆش باوەڕن و زانستی شەرعییان كەمە.
شاگەشكەی توركەكان بە محمد صلاح
توركەكان وەكو هەر گەلێكی تر تایبەتمەندی خۆیان هەیە، یەكێكیش لە سیفەت و تایبەتمەندی توركەكان ئەوەیە بەڕەگەزپەرستی و هەستیاری زۆر بەرانبەر بێگانە دەناسرێن، بەڵام وا دیارە ئەو سیفەتەیان لەگەڵ محمد صلاح دا پەك خستووە و لە مامەڵەیاندا لەگەڵ ئەو یاریزانە میسرییەدا چوونەتەوە سەر سیفەت و بیروباوەڕی باووباپیرە عوسمانییەكانیان.
عوسمانییەكان زۆر سیفەتی جوان و باشیان هەبووە لە ئازایی و غیرەت لەسەر دین، سەردەمانێكیش ڕووبەڕووی خاچپەرستان وسەفەوییەكان بوونەوە وزۆری نەمابوو ئەوروپا فەتح بكەن، بەڵام لەبەر ئەوەی دەوڵەتی عوسمانی لە سەرەتای درووست بوونیان تاكو لەناوچوونی دەوڵەتەكەیان سەرەڕای ئەو لایەنە باشانەیان، وەكو بیروباوەڕ و دینداری دەوڵەتێكی سۆفی بوون و لەسەر بنەمای ئەفسانە و بیدعە و لادانی بیروباوەڕ درووست بووبوون، بۆیە دەوڵەتی عوسمانی وەكو گۆڕستانێكی گەورە دەردەكەوت، هەموو شارو گوند و كوێرە دێیەك دەبوو گۆڕێكی تێدا هەبێت و خەڵكی بەدەوریدا توافیان بكەن و داواو ئومێدەكانیان ئاراستەی مردووی ناو ئەو گۆڕە بكەن، بە كورتی ئەفسانە و پیرۆز كردنی قەبرو داروبەرد و ئاوو ئاسن وپارچەی جۆراوجۆر بەشێك بوو لە دین ودیندارییەكەیان، تەنانەت ئەگەر ناوچەیەك گۆڕێكی تێدا نەبوایە وەكو مەزارگە، خەڵكی خۆیان بە مەغدور دەزانی و زۆر جار دەجالێك خەوێكی بۆیان دەبینی و دەیوت لە خەومدا بینیم یان پێم وترا ئەم شوێنە قەبری پیاوچاكێكە و شاراوەتەوە! ئیتر خێرا گۆرێكیان لەو شوێنە ڕاست دەكردەوە و بینایەكیان لە سەرەی درووست دەكرد و لە هەموو لایەكەوە سەریان بۆی دەكردەوە دەبوو بە پەناگە و سەیرانگا.
بگەرێینەوە سەر باسەكەی خۆمان، محمد صلاح ی یاریزانی بەناوبانگی میسری دوای ئەوەی گرێبەستەكەی لە یانەی لیڤەرپولی ئینگلیزی تەواو بوو، بە گرێبەستێكی دوو ساڵی پەیوەندی بە یانەی طرابزون سبور ی توركییەوە كرد بە مووچەی نزیكەی یەك ملیۆن و وپێنج سەد هەزار یۆرۆی مانگانە، ئەوەی سەرنج ڕاكێش بوو بۆ خودی محمد صلاح یش، ئەو پێشوازییە مەزنە بوو لە فرۆكەخانە و دواتر لە یاریگای یانەكە كە بۆی كرا و تووشی شۆكی كرد.
لە ئێستادا وا دیارە توركەكان بەدەر لە سیفەتی ڕەگەزپەرستی و هەڵوێستی توند و هەستیارییان بەرانبەر بە بێگانە كە بەشێكی بەرچاویان بەوە دەناسرێن، وا دیارە چوونەتەوە سەر بیروباوەڕ و ئاكاری باپیرە گەورەكانیان لە عوسمانییەكان كە بە پیرۆزكردنی گۆڕ و داروبەردەوە هۆگر بوون و خۆشەویستیان بۆ محمد صلاح لە زێدەرەویدا قۆناغێكی سەیری بڕیوە .
لەماوەی ڕابردوودا محمد صلاح لە سەردانێكیدا بۆ باكوری ڕۆژهەڵاتی توركیا لە سەر تاوێرە بەردێك بەشێوازێكی دیاریكراو پشوویەكی داوە و كەمێك لەسەر ئەو بەردە دانیشتووە و وێنەیەكی لەسەری گرتووە، بەڵام لە ئێستادا ئەو بەردە پیرۆز كراوە و لە هەموو لایەكەوە سەردان دەكرێت و بەهەمان ئەو شێوەی ئەو یاریزانە لەسەری دانیشتووە لەسەری دادەنیشن و وێنەی لەسەر دەگرن، بەڵكو لە ئێستادا بە شیوەیەكی نافەرمی ناوی ئەو ناوچەشیان لە ویلایەتی طرابزۆن لە (Kürtdere Yaylası) گۆڕیوە بۆ (salsh yaylasi) واتە بەردەكەی صلاح.
كەناڵی الجزیرة لەسەر ئەو پرسە ڕاپۆرتێكی كردووە وتێدا دەردەكەوێت چۆن خەڵكی سەرەیان بۆ وێنە گرتن لەسەر ئەو بەردە گرتووە و خەڵكی دەڤەرەكەش خۆشی خۆیان دەردەبڕن و خەریكە تووشی گەشكە دەبن لەخۆشی ئەوەی سەربەرزی دانیشتنی محمد صلاح یان لەسەر ئەو تاوێرە بەردەی ناوچەكەیان پێ بڕاوە.
سەبارەت بە پیرۆز كردنی عوسمانییەكان بۆ گۆڕ و داروبەرد و تەنانەت تۆپ و چەك و زنجیر و زۆر شتی تر، دەتوانن كتێبی: الانحرافات العقدیە و العلمیة فی القرنین الثالث عشر و الرابع عشر الهجریین)ی الزهراني بخوێننەوە لەلایەكەوە لەو بیروباوەڕەی ئەوان تێدەگەن و لەلایەكی ترەوە لەم زێدەڕەوییەی ئیستای توركەكان لە محمد صلاح تێدەگەن.
لەم ڕۆژانەدا بەسەردانێكی خێرا و بۆ كارێكی تایبەتی خۆم سەردانێكی ئەنقەرەم كرد و لەوێ لە گەورەترین مزگەوتی ئەو شارەدا كە ناوی (Kocatepe Camii) چەند جارێك نوێژم كرد، مزگەوتەكە تاكو بڵێی گەورە و جوان و سەرنج ڕاكێش درووست كرابوو، بەڵام لە كاتی نوێژەكاندا لە ئەوپەڕی بێ نازیدا بوو، چەند كەسێكی كەم نوێژیان تێدا دەكرد و مەلاكەشی ئەوەندە بیدعەی لە پێش دەست پیكردنی نوێژ و لە دوای تەواوبوونی نوێژەكە ڕیز كردبوو، هەستت دەكرد جێگایەكە بۆ نمایشكردنی بیدعە و دەنگ خۆشی مامۆستا و بانگدەری مزگەوتەكە! پێم وابوو جیاوازی نێوان مزگەوتێك لەسەر سوننەت وشێوازی سەلەف لە عیبادەتدا ئاوەدان بكرێتەوە و ئەو مزگەوتەی لە ئەنقەرە باسی دەكەم، وەكو جیاوازی و دووری نێوان زەوی و ئەستێرەكان بوو.
عەرەب جوانیان وتووە: (لا یستقیم الظل والعود أعوج).
بیدعە لە چەند دێڕێكدا
1- بیدعە شێوازێكی داهێنراوە وەكو ئەوەی خاوەنەكەی مەبەستی ئەنجامدانی عیبادەت و كاری چاكەیە لەوە زیاتر كە لە شەریعەتدا هاتووە، یان هەموو داهێنانێكە لە ڕووی بیروباوەڕ و كردەوەو گوفتارەوە پێچەوانەی سوننەت بێت و لە سەردەمی پیغەمبەرایەتیدا بوونی نەبووبێت.
2- بیدعە هەموو داهینانێكە مەبەست لێی عیبادەت و خۆ نزیك كردنەوە بێت لە رب العالمین، چی بە زیاد كردن بۆ دین یان بە كەم كردن لێی، بۆ نموونە ئاهەنگ گێڕان بە یادی لە دایكبونی پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم، لەبەر ئەوەی نە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم خۆی و نە هاوەڵانی و نە سەدە باشەكانی دوای ئەوان ئەو كارەیان نەكردووە، بۆیە ئەنجامدانی بیدعەیە.
3- بیدعە لە دیندا بە توندی قەدەغە كراوە وهەڕەشەی سەخت لە ئەنجامدەرەكەی كراوە. "من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه، فهو رد" رواه البخاري ومسلم.
4- هەمو بیدعەیەك ئەگەر بەڕواڵەتیش باش بێت هەر خراپە و گومڕاییە ودەدرێتەوە بەسەر ئەنجامدەرەكەیدا: پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی: "وكل بدعة ضلالة، وكل ضلالة في النار" رواه النسائي .
5- هەموو بیدعەكان لە ڕووی خراپی وشاییستە بونی سزا هاوشێوە نین، بۆ نموونە بیدعەی عەقیدە وشێواندنی بیروباوەڕ جیاوازە لە بیدعەی عیبادەت، بەڵام دوا جار هەموو جۆرە بیدعەیەك لە دیندا هەر خراپە وداهێنەرو ئیش پێكەری هەر بە گومڕا ناوبراون..
6- بیدعە پرسەكانی دین وبیروباوەڕ وعیبادەت دەگرێتەوە، نەك داهێنانێكی دونیایی كە هیچ پەیوەندییەكی بە كاروباری دینەوە نەبێت.
7- بیدعە پێچەوانەی سوننەتە و هیچ بیدعەیەك نابوژێتەوە مەگەر لەسەر حیسابی نەهێشتنی سوننەتێك نەبێت. هەموو بیدعەیەك خراپە با خاوەنەكەشی گومان ببات كە باشە، عومەر الله لێی ڕازی بێت فەرمویەتی: (كلُ بدعةٍ ضلالةٍ، وإن رآها الناسُ حسنةً). أخرجه ابن بطة في الإبانة حديث (205) واللاكائي حديث (126).
8- بیدعە جۆرێكە لە تۆمەتباركردنی شەرع بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ بە نوقسانی و وەكو ئەوەی بەو بیدعە ئەو كەلێن ونوقسانییە پڕ بكرێتەوە. پێشەوا مالك بن أنس رحمه الله فەرموویەتی: (مَن ابتدع في الإسلام بدعةً يراها حسنةً، فقد زعم أن محمداً صلى الله عليه وسلم خان الرسالة؛ لأن الله تعالى يقول: {الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}، فما لم يكن يومئذٍ ديناً فلا يكون اليوم ديناً). الاعتصام للشاطبي (1/64).
9- بیدعە لە دڵ و مێشكی هەركەسێكدا بڕوێت ئیتر ئەو كەسە چێژ لە هیچ عیبادەت و كردەوەیەكی چاكە نابینیت تاكو لە گەڵ بیدعەیەكدا تێكەلی نەكات. بۆیە سفيانُ الثوريُّ رحمه الله دەفەرموو: (البدعةُ أحبُّ إلى إبليس من المعصيةِ، المعصيةُ يُتاب منها والبدعةُ لا يُتابُ منها) أخرجه اللالكائيُّ (1/132) والبغوي (1/216).
10- ئەوانەی بیدعە لەناو ئوممەتدا بڵاودەكەنەوە وەكو ئەوەیە دژایەتیان بەرانبەر سوننەت ڕاگەیاندبێت، لە كارەكەیاندا پشتیان بەستووە بە گومان و فەرموودەی لاوز و هەڵبەستراو وقسەی بێ بەڵگەی هەندێ زاناو وخراپ سوود وەرگرتن و شێواندنی بەڵگە ڕاستەكان.
11- سزای بەپەلەی بیدعەكار لەم دونیایەدا ئەوەیە بە بیدعەكەی دڵی خۆشە و بەرگری لێ دەكات و بە سوننەت دڵی توند دەبێت و جۆرە بەهانە دەدۆزێتەوە بۆ ڕەتكردنەوەی.
12- فەرموودەی (وكل بدعة ضلالة) رێگای لە هەموو كەسێك بڕیوەتەوە تا رۆژی قیامەت بڵێت بیدعە جۆری هەیە و دابەش دەبێت بۆ چاك وخراپ، بیدعە چاك وخراپی نییە، بەڵكو خراپ و خراپتری هەیە.
إحسان برهان الدین
7 ربيع الأول 1444
2022-10-3
شاگەشكەی توركەكان بە محمد صلاح
توركەكان وەكو هەر گەلێكی تر تایبەتمەندی خۆیان هەیە، یەكێكیش لە سیفەت و تایبەتمەندی توركەكان ئەوەیە بەڕەگەزپەرستی و هەستیاری زۆر بەرانبەر بێگانە دەناسرێن، بەڵام وا دیارە ئەو سیفەتەیان لەگەڵ محمد صلاح دا پەك خستووە و لە مامەڵەیاندا لەگەڵ ئەو یاریزانە میسرییەدا چوونەتەوە سەر سیفەت و بیروباوەڕی باووباپیرە عوسمانییەكانیان.
عوسمانییەكان زۆر سیفەتی جوان و باشیان هەبووە لە ئازایی و غیرەت لەسەر دین، سەردەمانێكیش ڕووبەڕووی خاچپەرستان وسەفەوییەكان بوونەوە وزۆری نەمابوو ئەوروپا فەتح بكەن، بەڵام لەبەر ئەوەی دەوڵەتی عوسمانی لە سەرەتای درووست بوونیان تاكو لەناوچوونی دەوڵەتەكەیان سەرەڕای ئەو لایەنە باشانەیان، وەكو بیروباوەڕ و دینداری دەوڵەتێكی سۆفی بوون و لەسەر بنەمای ئەفسانە و بیدعە و لادانی بیروباوەڕ درووست بووبوون، بۆیە دەوڵەتی عوسمانی وەكو گۆڕستانێكی گەورە دەردەكەوت، هەموو شارو گوند و كوێرە دێیەك دەبوو گۆڕێكی تێدا هەبێت و خەڵكی بەدەوریدا توافیان بكەن و داواو ئومێدەكانیان ئاراستەی مردووی ناو ئەو گۆڕە بكەن، بە كورتی ئەفسانە و پیرۆز كردنی قەبرو داروبەرد و ئاوو ئاسن وپارچەی جۆراوجۆر بەشێك بوو لە دین ودیندارییەكەیان، تەنانەت ئەگەر ناوچەیەك گۆڕێكی تێدا نەبوایە وەكو مەزارگە، خەڵكی خۆیان بە مەغدور دەزانی و زۆر جار دەجالێك خەوێكی بۆیان دەبینی و دەیوت لە خەومدا بینیم یان پێم وترا ئەم شوێنە قەبری پیاوچاكێكە و شاراوەتەوە! ئیتر خێرا گۆرێكیان لەو شوێنە ڕاست دەكردەوە و بینایەكیان لە سەرەی درووست دەكرد و لە هەموو لایەكەوە سەریان بۆی دەكردەوە دەبوو بە پەناگە و سەیرانگا.
بگەرێینەوە سەر باسەكەی خۆمان، محمد صلاح ی یاریزانی بەناوبانگی میسری دوای ئەوەی گرێبەستەكەی لە یانەی لیڤەرپولی ئینگلیزی تەواو بوو، بە گرێبەستێكی دوو ساڵی پەیوەندی بە یانەی طرابزون سبور ی توركییەوە كرد بە مووچەی نزیكەی یەك ملیۆن و وپێنج سەد هەزار یۆرۆی مانگانە، ئەوەی سەرنج ڕاكێش بوو بۆ خودی محمد صلاح یش، ئەو پێشوازییە مەزنە بوو لە فرۆكەخانە و دواتر لە یاریگای یانەكە كە بۆی كرا و تووشی شۆكی كرد.
لە ئێستادا وا دیارە توركەكان بەدەر لە سیفەتی ڕەگەزپەرستی و هەڵوێستی توند و هەستیارییان بەرانبەر بە بێگانە كە بەشێكی بەرچاویان بەوە دەناسرێن، وا دیارە چوونەتەوە سەر بیروباوەڕ و ئاكاری باپیرە گەورەكانیان لە عوسمانییەكان كە بە پیرۆزكردنی گۆڕ و داروبەردەوە هۆگر بوون و خۆشەویستیان بۆ محمد صلاح لە زێدەرەویدا قۆناغێكی سەیری بڕیوە .
لەماوەی ڕابردوودا محمد صلاح لە سەردانێكیدا بۆ باكوری ڕۆژهەڵاتی توركیا لە سەر تاوێرە بەردێك بەشێوازێكی دیاریكراو پشوویەكی داوە و كەمێك لەسەر ئەو بەردە دانیشتووە و وێنەیەكی لەسەری گرتووە، بەڵام لە ئێستادا ئەو بەردە پیرۆز كراوە و لە هەموو لایەكەوە سەردان دەكرێت و بەهەمان ئەو شێوەی ئەو یاریزانە لەسەری دانیشتووە لەسەری دادەنیشن و وێنەی لەسەر دەگرن، بەڵكو لە ئێستادا بە شیوەیەكی نافەرمی ناوی ئەو ناوچەشیان لە ویلایەتی طرابزۆن لە (Kürtdere Yaylası) گۆڕیوە بۆ (salsh yaylasi) واتە بەردەكەی صلاح.
كەناڵی الجزیرة لەسەر ئەو پرسە ڕاپۆرتێكی كردووە وتێدا دەردەكەوێت چۆن خەڵكی سەرەیان بۆ وێنە گرتن لەسەر ئەو بەردە گرتووە و خەڵكی دەڤەرەكەش خۆشی خۆیان دەردەبڕن و خەریكە تووشی گەشكە دەبن لەخۆشی ئەوەی سەربەرزی دانیشتنی محمد صلاح یان لەسەر ئەو تاوێرە بەردەی ناوچەكەیان پێ بڕاوە.
سەبارەت بە پیرۆز كردنی عوسمانییەكان بۆ گۆڕ و داروبەرد و تەنانەت تۆپ و چەك و زنجیر و زۆر شتی تر، دەتوانن كتێبی: الانحرافات العقدیە و العلمیة فی القرنین الثالث عشر و الرابع عشر الهجریین)ی الزهراني بخوێننەوە لەلایەكەوە لەو بیروباوەڕەی ئەوان تێدەگەن و لەلایەكی ترەوە لەم زێدەڕەوییەی ئیستای توركەكان لە محمد صلاح تێدەگەن.
لەم ڕۆژانەدا بەسەردانێكی خێرا و بۆ كارێكی تایبەتی خۆم سەردانێكی ئەنقەرەم كرد و لەوێ لە گەورەترین مزگەوتی ئەو شارەدا كە ناوی (Kocatepe Camii) چەند جارێك نوێژم كرد، مزگەوتەكە تاكو بڵێی گەورە و جوان و سەرنج ڕاكێش درووست كرابوو، بەڵام لە كاتی نوێژەكاندا لە ئەوپەڕی بێ نازیدا بوو، چەند كەسێكی كەم نوێژیان تێدا دەكرد و مەلاكەشی ئەوەندە بیدعەی لە پێش دەست پیكردنی نوێژ و لە دوای تەواوبوونی نوێژەكە ڕیز كردبوو، هەستت دەكرد جێگایەكە بۆ نمایشكردنی بیدعە و دەنگ خۆشی مامۆستا و بانگدەری مزگەوتەكە! پێم وابوو جیاوازی نێوان مزگەوتێك لەسەر سوننەت وشێوازی سەلەف لە عیبادەتدا ئاوەدان بكرێتەوە و ئەو مزگەوتەی لە ئەنقەرە باسی دەكەم، وەكو جیاوازی و دووری نێوان زەوی و ئەستێرەكان بوو.
عەرەب جوانیان وتووە: (لا یستقیم الظل والعود أعوج).
بیدعە لە چەند دێڕێكدا
1- بیدعە شێوازێكی داهێنراوە وەكو ئەوەی خاوەنەكەی مەبەستی ئەنجامدانی عیبادەت و كاری چاكەیە لەوە زیاتر كە لە شەریعەتدا هاتووە، یان هەموو داهێنانێكە لە ڕووی بیروباوەڕ و كردەوەو گوفتارەوە پێچەوانەی سوننەت بێت و لە سەردەمی پیغەمبەرایەتیدا بوونی نەبووبێت.
2- بیدعە هەموو داهینانێكە مەبەست لێی عیبادەت و خۆ نزیك كردنەوە بێت لە رب العالمین، چی بە زیاد كردن بۆ دین یان بە كەم كردن لێی، بۆ نموونە ئاهەنگ گێڕان بە یادی لە دایكبونی پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم، لەبەر ئەوەی نە پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم خۆی و نە هاوەڵانی و نە سەدە باشەكانی دوای ئەوان ئەو كارەیان نەكردووە، بۆیە ئەنجامدانی بیدعەیە.
3- بیدعە لە دیندا بە توندی قەدەغە كراوە وهەڕەشەی سەخت لە ئەنجامدەرەكەی كراوە. "من أحدث في أمرنا هذا ما ليس منه، فهو رد" رواه البخاري ومسلم.
4- هەمو بیدعەیەك ئەگەر بەڕواڵەتیش باش بێت هەر خراپە و گومڕاییە ودەدرێتەوە بەسەر ئەنجامدەرەكەیدا: پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم فەرموویەتی: "وكل بدعة ضلالة، وكل ضلالة في النار" رواه النسائي .
5- هەموو بیدعەكان لە ڕووی خراپی وشاییستە بونی سزا هاوشێوە نین، بۆ نموونە بیدعەی عەقیدە وشێواندنی بیروباوەڕ جیاوازە لە بیدعەی عیبادەت، بەڵام دوا جار هەموو جۆرە بیدعەیەك لە دیندا هەر خراپە وداهێنەرو ئیش پێكەری هەر بە گومڕا ناوبراون..
6- بیدعە پرسەكانی دین وبیروباوەڕ وعیبادەت دەگرێتەوە، نەك داهێنانێكی دونیایی كە هیچ پەیوەندییەكی بە كاروباری دینەوە نەبێت.
7- بیدعە پێچەوانەی سوننەتە و هیچ بیدعەیەك نابوژێتەوە مەگەر لەسەر حیسابی نەهێشتنی سوننەتێك نەبێت. هەموو بیدعەیەك خراپە با خاوەنەكەشی گومان ببات كە باشە، عومەر الله لێی ڕازی بێت فەرمویەتی: (كلُ بدعةٍ ضلالةٍ، وإن رآها الناسُ حسنةً). أخرجه ابن بطة في الإبانة حديث (205) واللاكائي حديث (126).
8- بیدعە جۆرێكە لە تۆمەتباركردنی شەرع بە شێوەیەكی ناڕاستەوخۆ بە نوقسانی و وەكو ئەوەی بەو بیدعە ئەو كەلێن ونوقسانییە پڕ بكرێتەوە. پێشەوا مالك بن أنس رحمه الله فەرموویەتی: (مَن ابتدع في الإسلام بدعةً يراها حسنةً، فقد زعم أن محمداً صلى الله عليه وسلم خان الرسالة؛ لأن الله تعالى يقول: {الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ}، فما لم يكن يومئذٍ ديناً فلا يكون اليوم ديناً). الاعتصام للشاطبي (1/64).
9- بیدعە لە دڵ و مێشكی هەركەسێكدا بڕوێت ئیتر ئەو كەسە چێژ لە هیچ عیبادەت و كردەوەیەكی چاكە نابینیت تاكو لە گەڵ بیدعەیەكدا تێكەلی نەكات. بۆیە سفيانُ الثوريُّ رحمه الله دەفەرموو: (البدعةُ أحبُّ إلى إبليس من المعصيةِ، المعصيةُ يُتاب منها والبدعةُ لا يُتابُ منها) أخرجه اللالكائيُّ (1/132) والبغوي (1/216).
10- ئەوانەی بیدعە لەناو ئوممەتدا بڵاودەكەنەوە وەكو ئەوەیە دژایەتیان بەرانبەر سوننەت ڕاگەیاندبێت، لە كارەكەیاندا پشتیان بەستووە بە گومان و فەرموودەی لاوز و هەڵبەستراو وقسەی بێ بەڵگەی هەندێ زاناو وخراپ سوود وەرگرتن و شێواندنی بەڵگە ڕاستەكان.
11- سزای بەپەلەی بیدعەكار لەم دونیایەدا ئەوەیە بە بیدعەكەی دڵی خۆشە و بەرگری لێ دەكات و بە سوننەت دڵی توند دەبێت و جۆرە بەهانە دەدۆزێتەوە بۆ ڕەتكردنەوەی.
12- فەرموودەی (وكل بدعة ضلالة) رێگای لە هەموو كەسێك بڕیوەتەوە تا رۆژی قیامەت بڵێت بیدعە جۆری هەیە و دابەش دەبێت بۆ چاك وخراپ، بیدعە چاك وخراپی نییە، بەڵكو خراپ و خراپتری هەیە.
إحسان برهان الدین
7 ربيع الأول 1444
2022-10-3