/چۆن تەدەبوری قورئان بکەین ؟/
![](/uploads/defaultimage.jpg)
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین: 6
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین: 6
چەند ڕێگەیەك بۆ باش تێگەیشتنی قورئان
لێرەدا و لە ڕۆشنایی قسەی شارەزایاندا لەوانەی لەم بوارەدا وردبوونەتەوە، چەند ڕێگەیەكی تر بۆ تێگەیشتنی باش و لێوردبوونەوەی قورئانی پیرۆز دەخەینە ڕوو ، لەوانە:
- لە كاتی خوێندنەوەی قورئاندا هەوڵ بدەیت ئایەتەكان ببەستیتە ئەو واقیع و ژیانەی خۆت و دەوروبەرت و ئەوە بكەیتە هۆكارێك بۆ چاكسازی خۆت و بازنە نزیك و دوورەكانی دەوروبەرت، گرنگە بتوانیت قورئان بكەیتە تەرازوویەك بۆ زانینی حەقیقەتی هەموو شتێك كە لەم ژیانەدا دەیبینیت و بەسەرتدا دێت،
- هۆكارێكی تری (تدبر) و وردبوونەوە لە قورئانی پیرۆز ئەوەیە هەمیشە هەوڵ بدەیت ئایەتەكان پێكەوە ببەستیت، واتە تەماشای پێش و پاشی ئایەتەكە بكەیت، بۆ نموونە ئایەتی: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ* كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ ﴾ زانایان ئەوەیان بە (مناسبات السور) ناوبردووە و بە كارێكی باش و پێویستیان زانیوە بۆ جوان تێگەیشتنی قورئانی پیرۆز،
- هەروەها بیریش لەوە بكەیتەوە دەبێت بۆچی ئەم سوڕەتە بەمە دەستی پێكردووە و بەوە تەواو بووە، ئەبێت حیكمەتێكی تێدا بێت، بۆچی ئەم وشەی تێدا بەكار هات نەك وشەیەكی تر، چی بكەم بۆ ئەوەی واتای ئەو ئایەتە لە خۆمدا جێبەجێ بكەم.
- هەمیشە بتوانین بەراوردی حاڵی خۆمان بكەین لەگەڵ قورئاندا! كە باسی سیفەتی ئیمانداران دەكرێت بیربكەمەوە ئایا من ئەو سیفەتانەم لە خۆمدا بەرجەستە كردووە؟ بۆ نموونە:
كە ئەم ئایەتە ئەخوێنیتەوە: ((كَانُوا قَلِيلاً مِنَ اللَّيْلِ مَا يَهْجَعُونَ. وَبِالْأَسْحَارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ. وَفِي أَمْوَالِهِمْ حَقٌّ لِلسَّائِلِ وَالْمَحْرُومِ) ) ئایا عیبادەت و شەونوێژ و بەخشینم هەیە؟
یان كاتێك ئەو ئایەتانەی باسی تاوانباران و بێ باوەڕان دەكات بیربكەمەوە ئایا خۆمم لە ئاكار و خەسلەتەكانیان بەدوور گرتووە؟
- یان كە الله تعالی فەرمویەتی: ( (وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنزَلَ اللَّهُ فَأُوْلَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ) ئایا لەسەر ئاستی خۆت و ماڵ و مناڵت حوكم بە قورئان دەكەیت؟ ئایا پێت خۆشە حوكم بە قورئان بكرێت و قورئان لە هەموو دونیادا باڵا دەست بێت؟ یان پێت خۆشە قورئان تەنها بەم شێوە بۆ خوێندنەوە بێت و لە واقیعی ژیانی خەڵكیدا حوكم نەكات. بە كورتی گرنگە لە زۆربەی ئایەتەكانی قورئاندا وێستگەیەكت هەبێت و پرسیار لە خۆت بكەیت و خۆت نمایش بكەیتە سەر واتاكانیدا!
- ئەگەر بمانەوێت توانای (تدبر) و تێگەیشتنی قورئانمان هەبێت پێویستە قورئانمان خۆش بوێت و حەز بكەین ژیانمان ڕەنگ و ئاكار و حوكم و بیروباوەڕی قورئان وەرگرێت، نەك وەكو ئێستە كە قورئان بووەتە هێمایەك بۆ پیرۆزی و خۆشەویستنی بێ بەڵگە و بۆ سوێندخواردن و هەلواسین و ناوێكی بێ ناوەڕۆك!
مرۆڤ كە شتێك یان كەسێكی خۆش بوێت ئیتر دڵی پێوەی دەبەستێتەوە و حەز دەكات هەمیشە لەگەڵی بێت، ئایا ئێمە لەگەڵ قورئاندا ئەو خۆشەویستیەمان هەیە؟ بۆیە ئەگەر ئەگەر ئەو خۆشەویستییە درووست نەبێت تێگەیشتنیش درووست نابێت، بێگومان لەدوای تیگەیشتن خۆشەویستیش زیاد دەكات.
- یەكێكی تر لە هۆكارەكانی (تدبر) و تێگەیشتنی قورئان ئەوەیە بەدەنگی بەرز و خۆش بیخوێنینەوە، نەك بە دەنگێكی نزم وەكو چپە،یان وەكو خویندنەوەی هەر بابەت و كتێبێكی ئاسایی تر. بەڵكو بەگوێرەی توانامان پێویستە بە تەرتیل و بە جوانخوێندنەوەی پیت و مەخاریجەكان بیخوێنینەوە .
- رەچاوكردنی ئەوەی كە لە زانستی تەجویددا بە (الوقف و الإبتداء) باس كراوە، مەسەلەیەكی گرنگە و یارمەتیدەرە بۆ تێگیەشتنی قورئانی پیرۆز، لە ڕاستیدا شارەزابوون لەوەی لە كوێوە دەست بە خوێندنەوە بكەیت و لە كوێ بوەستیت، مەسەلەیەكی زۆر گرنگە و كاریگەری باشی لەسەر تێگەیشتنی خوێنەر هەیە و زانایانی لەسەردەمی سەلەف تاكو ئێستا هەمیشە جەختی لەسەر دەكەنەوە، وەكو ابن عمر رضي الله عنه فەرموویەتی: (لقد عشنا برهة من الدهر وإنّ أحدنا ليؤتى الإيمان قبل القرآن،وتنزل السورة على محمد صلی الله علیه وسلم فنتعلم حلالها وحرامها وما ينبغي أن يوقف عنده منها..). بۆ نموونە هەندێ دەست پێكردن هەیە واتای ئایەتەكە تەواو تێكدەدات، وەكو دەستپێكردن لە” إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ”لە ئایەتی: ”لَقَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّ اللَّهَ فَقِيرٌ وَنَحْنُ أَغْنِيَاءُ”.
ئەم باسە درێژەی هەیە ان شاء الله.
إحسان برهان الدین
6 رمضان 1442
[caption id="attachment_4609" align="alignnone" width="235"]
{"origin":"gallery","uid":"C8365C0B-CFD4-4EC6-B9C5-D2A6D035B442_1618367249102","source":"other"}[/caption]
![](https://ihsanburhan.com/wp-content/uploads/2021/10/6656503A-2FAD-4B9A-B141-E6A2EBED8C12-235x300.jpeg)
![](/uploads/defaultimage.jpg)
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین: 5
![](https://ihsanburhan.com/wp-content/uploads/2021/10/64BF9AFC-B9A2-41B0-81BD-0FA0C7D4663F-235x300.jpeg)
![](/uploads/defaultimage.jpg)
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین: 4
![](https://ihsanburhan.com/wp-content/uploads/2021/10/7C8DC7DE-B790-4AEF-8769-EE55E595FDDF-235x300.jpeg)
![](/uploads/defaultimage.jpg)
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین: 3
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین: 3
لە واتاكانی زیاتر وردبەرەوە
كاتێك قورئان دەخوێنیت، تا پێت دەكرێت بە شێوەیەكی ورد و بە تێرامانەوە بیخوێنەرەوە، بەڵكو هەندێ جار باشتر وایە چەندین جار ئایەتەكە دووبارە بكەیتەوە بۆ ئەوەی باشتر لێی تێبگەیت و واتاكەی لە دڵ و دەروونتدا بچەسپێت! نابێت ئەوەمان لەبیر بچێت الله تعالی كە ئەم قورئانەی دابەزاندووە بۆ ئەوەیە لێی وردبینەوە و بیر لە ئایەت و واتاكانی بكەینەوە: {كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ} .
قورئان زانستی بە سوود و سەرسوڕهینەری زۆری تێدایە، زانستەكانی نە تەواو دەبن و نەكۆتاییشیان دێت، بەڵكو هەمیشە وەكو ئەوەی نوێ ببێتەوە، بۆ هەموو كات و سەردەمێك ئاسۆی زانستی فراوانتری لێ دەكرێتەوە، بۆیە تا زیاتر بە تێڕامانەوە بیخوێنیتەوەو لە واتاكانی ورد ببینەوە، دەرگاری تێگەیشتنی زیاتر مان بۆ دەكرێتەوە.
بۆ نموونە ئایەتی: (خُذِ الْعَفْوَ وَأْمُرْ بِالْعُرْفِ وَأَعْرِضْ عَنِ الْجَاهِلِينَ) بە كەمێك تێڕامان و لێوردبوونەوە بیخوێنینەوە دەردەكەوێت، الله تعالی بەم چەند وشە پوخت و كورتە بنەماكانی ڕەوشتی بەرزو جوانی هەمووی بۆ كۆكردینەتەوە!
یان ئەگەر وردبینەوە لە ئایەتی: (إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالْإِحْسَانِ وَإِيتَاءِ ذِي الْقُرْبَى وَيَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَالْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ) دەبینین بنەمای هەموو فەرمان و قەدەغەكراوەكانی لە خۆگرتووە.
یان ئەگەر بیر لەم ئایەتە بكەینەوە: (فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ ) بۆمان دەردەكەوێت ئاماژەی بۆ هەموو چاكەو خراپەیەك تێدایە و هاندانیشی بۆ هەموو چاكەیەك تێدایە و و ترساندنی لە هەموو خراپەیەك لە خۆگرتووە .
یان ئەگەر لێكؤڵینەوە لە پیتی سەرەتای سوڕەتەكان بكەین و
بەوردی لە ڕۆشنایی تەفسیرە باش و شایەتی بۆ دراوەكاندا دیراسەی بكەین، دەبینین چەندین زانست و زانیاری سەرسوڕهێنەری تێدایە و بەهەمان شێوە زۆر مەسەلەی تر كە بەڕاهاتن لەگەڵ وردبوونەوەو تێڕاماندا مەزنی كەلامی الله مان بۆ دەردەكەوێت.
ئەگەر بتەوێت پەند و وانە و زانستەكانی ئایەتی (وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ) وەرگریت و فێری بیت، سەرسام دەبیت كە چەند زانستی سەرسوڕهێنەری تێدایە. قورئانیش لەگەل پەلە نەكردن و لێوردبوونەوەو دووبارە كردنەوەدا هەمووی بەو چەشنەیە.
لە قورئاندا هەموو وشەیەك لە جێگای گونجاوی خۆیدا دانراوە، بە شێوەیەك كە وشە بەكارهاتووەكە گونجاوترینە.
لە قورئاندا كۆتایی ئایەتەكان بە جوانترین شێوە لەگەڵ باس و ناوەڕۆكی ئایەتەكەدا گونجاوە و ڕێك و پێكییان لە نێواندا ەهەیە.
لە قورئاندا بە ڕاستی و بەبەڵگەی عەقڵ و نەقڵەوە بەسەرهاتی ڕابردوو و هەواڵی داهاتووی تێدایە. ئەمە جگە لە دەیان ئایەت كە زانستی لەئاسابەرو موعجیزەی زانستی تێدایە كە بەر لە هەزارو چوار سەد ساڵرپێشی زانستی هاوچەرخی داوەتەوە.
پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم وا هاوەڵانی فێردەكرد،لە كاتی قورئانخوێندندا ، لە گەل ئایەتەكاندا بوەستن و سبحان الله بكەن و نزای چاكە بكەن و پەنای لە خراپە پی بگرن: (إِذَا مَرَّ بِآيَةٍ فِيهَا تَسْبِيحٌ سَبَّحَ وَإِذَا مَرَّ بِسُؤَالٍ سَأَلَ وَإِذَا مَرَّ بِتَعَوُّذٍ تَعَوَّذَ).
پێغەمبەر صلی الله علیه و سلم شەوی وا بووه لە ئایەتێكی وەكو ( إِنْ تُعَذِّبْهُمْ فَإِنَّهُمْ عِبَادُكَ وَإِنْ تَغْفِرْ لَهُمْ فَإِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ )ڕادەوەستا و بیری لە واتاكانی دەكردەوە ودووبارەی دەكردەوە تا ڕۆژ دەبوویەوە.
لە دیاردە خراپەكانی ئەم سەردەمەش كە موسوڵمانان لە هەموو لایەك پێوەی دەناڵێنن و كوردیش بەتایبەتی ئەوەیە، قورئان لە ئەنجامی تێنەگەیشت لە پەیامەكەی لە لایەن موسوڵمانانەوە و بەهۆی چەواشەكاری پلان بۆ داڕێژراو بۆ دوورخستنەوەیان لە بەرنامەكەی، تەنها وەكو كتێبێكی حەڵاڵ و حەرام و سەرچاوەی پیت و بەرەكەت و پاداشت وەرگرتن تەماشا دەكرێت، لە كاتێكدا قورئان بەرنامەیەكی تێروتەسەلی عەقیدەیە و ڕێبازە بۆ ژیان و دەبێت موسوڵمان پەیڕەوی بكات و حوكمی پێ بكات و لە هەموو شتێكدا بۆی بگەڕێتەوە، ئەوەش گەورەترین زیان و لێكەوتەكانی وردنەبوونەوەو پەلەكردنە لە خوێندنەوەیدا !
كاتێك قورئان بەو شێوەی داوامان لێكراوە بیخوێنینەوە، واتە بە (تدبر) و تێگەیشتنی باش لە ئایەتەكانی ، كاریگەری باش و خۆشی لەسەر دڵەكانمان دەبێت و ئاسوودەییمان پێ دەبەخشێت و زمانیشمان پاراو دەكات، بەڵام ئەگەر بێ وردبوونەوە و ڕاوەستان لەگەڵ واتاو مەبەست و داواكاری و قەدەغەكراوەكانیدا، هەر پەلە پەلی تەواوكردنیمان بێت و بەبێ كۆشش كردن بۆ بەدەستهێنانی هۆكار و كەرەستەكانی تێگەیشتنی كە ان شاء الله لەم زنجیرەدا هەندیكی دەخەینە ڕوو، ئەوا ناتوانین لە زانستە بەسوود و سەرسوڕهێنەرەكانی، یان لەوەی كە قورئان بەرنامەی ژیانە و ڕێگای سەرفرازی دوا ڕۆژە بەهرەمەند بین.
إحسان برهان الدین
3 رمضان 1442
![](https://ihsanburhan.com/wp-content/uploads/2021/10/CC1FE519-F841-4F8E-AB61-76DD2147F925-235x300.jpeg)
![](/uploads/defaultimage.jpg)
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین:2
![](https://ihsanburhan.com/wp-content/uploads/2021/10/4DD78081-A8A4-404E-8C2F-1FADCC6528BF-235x300.jpeg)
![](/uploads/defaultimage.jpg)
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین:1
#چۆن_تدبّر_ی_قورئان_بكەین:1
تەقوا پردی (تدبر) ە
موسوڵمان بە دەقی ئایەتی قورئان فەرمانی پێكراوە قورئان بە تێگەیشتن و بە (تدبر) بخوێنێتەوە، وەكو الله تعالی فەرموویەتی: (أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَىٰ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا) چەندین ئایەتی تریش لە سەر هەمان واتا و مەبەست هەیە، جا بۆ تێگەیشتن لە واتاكانی وشەی (تدبر) لە ڕوناكی قسەی زانا و شارەزایاندا، هەر جارەو بە كورتی هۆكارێك یان چەند هۆكارێك بەمەبەستی چاك تێگەیشتن و لێوردبوونەوە لە قورئانی پیرۆز دەخەینەڕوو إن شاء الله.
تدبر واتە: بیركردنەوەو تێڕامان وباش تیگەیشتن لە ئایەتەكانی قورئانی پیرۆز بەمەبەستی پەی بردن بە واتا و بە مەبەست و حیكمەتەكانی، ئەگەر موسوڵمان بگاتە ئەو تێگەیشتنە، كە قورئان بە تدبر دەربڕینی لێ كردووە، ئیمانی زیاد دەكات و دەگاتە بڕوای بەهێز و یەقین، چێژو سوودیش لە قورئانی پیرۆز وەردەگرێت.
یەكەم هۆكار بۆ گەیشتن بە (تدبر) ئەوەیە موسوڵمان گوێڕایەڵی فەرمانەكانی قورئان بێت و خۆی لە قەدەغەكراو وحەرامەكانی بپارێزێت، ئەگینا واتای چی ئەگەیەنێت قورئان بخوێنیت و پێچەوانەی كار بكەیت؟ یان بەبەرنامە و پەیڕەو و فەرمانی غەیری قورئان هەڵسوكەوت و كار بكەیت! بەو شێوە خوێندنەوەی قورئان كاریگەری لەسەر لایەنی روحی و ئیمانی خوێنەرەكەی نابێت و هەر دەبێتە جۆرێك لە ڕاهاتن و خوێندنەوەیەكی ساردوسڕی بێ گیان.
الله تعالی فەرمویەتی: (وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ) واتە: پەروەردگار تەقوای كردووەتە هۆكار بۆ فێربوون و بۆ وەرگرتنی بۆ زانست، ئێوە تەقواتان هەبێت، الله تعالی فێرتان دەكات و (تدبر) تان پی دەبەخشێت! تەقوا پردی تیگەیشتنە لە قورئان! بە پێچەوانەشەوە واتە بەبێ تەقواو و ڕاوەستان لە سنوورەكانی پەروەردگار، زانستی بەسوود فێر نابن، ئەوە هاوكێشەیەكە لە خودی ئەو قورئانەدا كە دەیخوێنینەوە هاتووە و چەندین ئایەتی تریش هەمان ئەو واتای لێ وەردەگیرێت.
هەروەها بۆ ئەوەی بگەین بە پلەوپایە و ئاستی (تدبر)، پێویستە هەست بە گەورەیی و مەزنیی ئەو قورئانە بكەین كە دەیخوێنینەوە، ئەبێ - وەكو هەندێ لە زانایان فەرموویانە - باوەڕمان وابێت:
لەگەڵ قورئاندا زیندووین و بەبێ قورئان مردووین!
لەگەڵ قورئاندا چاوساغ وبیناین و بەبێ قورئان سەرلێشێواو و نابیناین!
لەگەڵ قورئاندا لەسەر ڕێگای ڕاستین و بەبێ قورئان گومڕاو وێڵین...
دەبێت قورئان بە بەرنامەی ژیانمان بزانین، هەم بە گوفتارمان هەم بە كردارمان ئەوە بسەلمێنین، ئەگینا ئێمە لە كوێ و (تدبر ) و پەی بردن بە واتاكانی لە كوێ!
إحسان برهان الدین
1 رمضان 1442
![](https://ihsanburhan.com/wp-content/uploads/2021/10/D86B7103-C5B9-4629-B468-21D822C8E7AB-235x300.jpeg)
![](/uploads/defaultimage.jpg)
2018-04-05
![](/uploads/audioDefaultImage.jpg)
2023-11-01
![](/uploads/videoDefaultImage.jpg)
2023-10-28
![](/uploads/audioDefaultImage.jpg)
2023-11-01
![](/uploads/photo_2024-05-07_23-55-38240511035509.jpg)
2020-02-28
![](/uploads/audioDefaultImage.jpg)
2023-11-08
![](/uploads/videoDefaultImage.jpg)
2024-03-08